De toekomst is open, maar niet leeg*

Amsterdam, 9 juli 2018

Leestijd 5-7 minuten

Afbeeldingsresultaat voor open toekomst

Beste lezer,

De Duitse regeringscrisis over migratie is inmiddels (tijdelijk) bezworen. Met instemming van CDU/CSU en SPD is besloten tot de oprichting  van transit/opvangkampen aan de Duits-Oostenrijkse grens waar snelprocedures komen, zodat economische- en asielmigranten na een eerste controle teruggestuurd kunnen worden naar het land van herkomst of het land dat volgens de Dublin Verordening eerst-verantwoordelijk is voor de asielaanvraag.
Ook op de EU-top van vorige week zijn nieuwe beleidsrichtingen gekozen. Ontschepingsplatforms in de Middelandse Zee en opvangkampen in de grenslanden van de EU, zoals Libië, Tunesië, Algerije, Marokko en Egypte. Overigens zonder dat deze landen daar al mee ingestemd hebben. In hoeverre de rechten van migranten zijn gewaarborgd in deze landen is nog niets duidelijk. Evenmin of migranten hier asiel kunnen aanvragen en conform welk recht deze beoordeeld zullen worden. En wie gaan deze kampen beheren, de migranten selecteren en hun aanvragen behandelen?
Is beroep bij een rechter mogelijk? Dat soort vragen.
De maatregelen ademen Fort Europa uit. Een fort dat er overigens al lang was, maar waarvan de poort in de zomer 2015 tot en maart 2016 even wagenwijd open stond. ‘Dat nooit meer’, lijkt de angst van veel landen en regeringsleiders.
‘Migranten uit Afrika, Midden Oosten en Centraal Azië: blijf op uw continent of in de regio, u bent niet meer welkom binnen de EU’

Afbeeldingsresultaat voor fort europa

Of deze beleidsrichtingen de migratie naar de Europese Unie in de toekomst sterk zullen verminderen moet blijken. Op korte termijn wellicht wel, zoals de EU-Turkije deal en de controles in de (sub)Sahara, een sterke vermindering van de komst van migranten naar de EU al hebben laten zien in 2017 tot op heden. Op langere termijn zijn demografische cijfers van belang:
Naar verwachting zal de bevolking op het Afrikaanse continent toenemen van de huidige 1,2 miljard naar 2,4 miljard mensen in 2015 (over 32 jaar is dat al).
Een land als Afghanistan krijgt er tot 2050 22 miljoen mensen bij en Pakistan gaat van 197 miljoen naar 310 miljoen mensen in 2050.
Voor alle landen zie: https://www.populationpyramid.net/nl/pakistan/2017/

Binnen de EU vindt vergrijzing plaats. Het percentage ouderen (65+) neemt sterk toe de komende decennia en de geboortcijfers nemen in vrijwel alle EU-staten af.
De beroepsbevolking neemt daardoor sterk af, met name in landen als Nederland, Duitsland, Italië en Portugal. Het bruto nationaal product of welvaartsniveau moet de komende decennia door minder mensen worden opgebracht, terwijl de zorgkosten en pensioenuitkeringen (privaat of sociale voorziening) sterk zullen stijgen.
http://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Population_structure_and_ageing/nl

De EU dreigt een oud echtpaar te worden.

Afbeeldingsresultaat voor oud echtpaar

De cijfers over bevolkingsgroei, geboorte- en sterfte en vergrijzing vormen het onveranderlijke kader waarbinnen het migratiedebat zich de komende dertig jaar zal voltrekken. Deze cijfers vullen de toekomst mede in.
Het nationale en internationale migratiedebat vindt echter niet echt plaats rond objectieve cijfers, maar kent juist een zeer subjectieve kant.
*Angst voor de vreemdeling en de ander, angst voor verlies van identiteit, angst voor andere religies en culturele waarden en gebruiken, angst voor neerwaartse sociale mobiliteit en welvaartsverlies.
* Geloof in diversiteit, hoop voor de toekomst, leven in een migratiesamenleving.
* De wil om sociaal-economisch vooruit te komen, pursuit of happiness, jezelf en je nageslacht te verheffen en verder te ontwikkelen…..

De politiek-maatschappelijke discussies over migratie in veel EU-landen gaan eigenlijk in de kern over deze psychologische grondstemmingen: angst van een deel van de bevolking versus de wil tot leven en zelfbehoud (Spinoza’s Conatus) van de migrant of de scheiding der geesten van inwoners van een land tussen angst voor de toekomst en geloof en hoop in diezelfde toekomst.

Cijfers en wetenschappelijke kennis over migratie lijken van ondergeschikt belang.
Hoe een rechtvaardig en realistisch migratie te voeren in die kakofonie van opvattingen, meningen, stemmingen, standpunten, opinies en percepties?

De WRR en de Adviescommissie Vreemdelingenzaken (ACVZ) hebben onlangs boeiende toekomstverkenningen over migratie uitgebracht.
De WRR start hun toekomstverkenning met twee essays van Leo Lucassen en Paul Scheffer. De ACVZ  schetst drie toekomstscenario’s over migratie.

Afbeeldingsresultaat voor leo lucassen

Lucassen pleit in zijn essay: ‘naar een duurzaam integratiebeleid. Lessen uit het verleden’,
voor een historische, gebalanceerde en nuchtere benadering van het fenomeen migratie. Sinds de 17e eeuw – en natuurlijk ook eerder – is er in Nederland sprake van voortdurende immigratie (en emigratie) als gevolg van politieke en sociaal-economische ontwikkelingen in Nederland en het land van herkomst. Migratie en arbeidsmarkt zijn eigenlijk onlosmakelijk verbonden met migratie en onze welvaart en innovatiekracht. Volgens Lucassen vormen de dekolonisatie, de komst van gastarbeiders en hun gezinnen en de vele aanvragen van asielzoekers in de jaren negentig en 2014-2016 een tijdelijke breuk met de band tussen migratie en arbeidsmarkt. De politiek-maatschappelijke discussie wordt volgens hem teveel beheerst door het ‘gastarbeiderstrauma’ (arbeidsongeschiktheid, massale gezinsvorming in periode 1984-1995 en sociaal-maatschappelijke problematiek van een deel van de tweede generatie MHO) en de gegroeide islamofobie.
Dat de band tussen arbeid en migratie nooit echt verbroken is blijkt als je de cijfers van de toelatingscijfers van de IND en migratiecijfers van het CBS met elkaar in verband brengt.

Verblijfsdoel 2016* 2017** Opmerkingen
Uitwisseling 2.790   3.254 Toename
Studie 16.480 17.011 Lichte stijging
Arbeid tijdelijk      440      357 Marginaal
Arbeid regulier   1.510    1569 Marginaal
Kennis en talent 13.910 15.443 Lichte stijging
Familie en gezin 36.580 29.164 Inwilligingsperc-
2016 rond 75%
Humanitair tijdelijk      585      359 Marginaal
Humanitair permanent      790      194 Marginaal
Bijzonder verblijf        65        27 Marginaal
Asiel,  gezins-hereniging 34.850 24.000 Sterke daling
Totaal 108.000 91.378

*aanvraag afgehandeld (met en zonder mvv), wel of niet ingewilligd; ingewilligd circa 85% van de aanvragen
**aanvraag afgehandeld en ingewilligd met verblijfsvergunning (met en zonder mvv)
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2018/04/30/rapportage-vreemdelingenketen-periode-januari-december-2017

Uit bovenstaand overzicht blijkt onder meer dat de toelating in Nederland voor arbeid/werk marginaal is. Voor niet-EU onderdanen dan. EU-onderdanen worden niet meegenomen in de IND statistieken, vanwege het beginsel van vrij verkeer van personen. Hoe groot deze groep is blijkt uit de CBS cijfers die de migratietotalen tonen:
2016: 214.824 geregistreerde migranten (met rechtmatig verblijf) en in 2017 220.000 geregistreerde migranten.  Met andere woorden de IND-cijfers uit de tabel en de totalen van het CBS tonen de hoeveelheid arbeidsmigranten uit de EU: in 2016 ruim 100.000 en in 2017 bijna 130.000. Dat zijn veel mensen, ook al zijn er ook veel migranten die weer remigreren of emigreren uit Nederland. Het migratiesaldo heeft dan ook als kengetal meer betekenis dan alleen de cijfers van de immigratie.

Afbeeldingsresultaat voor paul scheffer

Paul Scheffer schrijft in zijn essay Immigratie in een open samenleving dat er een publiek debat dient te komen over aantallen migranten en demografische en sociale gevolgen daarvan. Hij schetst aan de hand van CBS-prognoses een aantal toekomstscenario’s tot 2060 aan de hand van migratie-saldi en geboortecijfers. Afhankelijk van de grootte van gemiddeld jaarlijkse migratiesaldi (immigratie – emigratie) kunnen prognoses worden gemaakt hoe de bevolking in Nederland zal groeien en wat het aandeel migranten daarbinnen zal zijn.  Uitgaande van de huidige cijfers:
Nederland heeft in 2017 17.081.507 inwoners, waarvan 13.218.754 met Nederlandse achtergrond en 3.862.753 met een migratie-achtergrond (buiten Nederland geboren en/of één van de ouders). Van deze groep mensen met migratie-achtergrond hebben 1.689.030 een Westerse achtergrond en 2.173.723 een niet-Westerse achtergrond.

Bij een gemiddeld migratiesaldo van -8000 per jaar zal de bevolking in 2060 gekrompen zijn van de huidige 17.081.507 inwoners naar  16.600.000 mensen, waarvan 11,25 miljoen met een Nederlandse achtergrond, 1,94 miljoen met een Westerse achtergrond en 2,88 miljoen met een niet-Westerse achtergrond. En nog andere scenario’s:

Migratiesaldo Totale bevol-king in 2060* Nederlands* Migrant Westers* Migrant niet-Westers*
0 16,78 (krimp) 11,65 2,06 3,06
10.000 17,33 11,86 2,21 3,26
31.000 18,44 nnb nnb nnb
50.000 19,74 12,34 2,9 4,47

*In miljoenen

Scheffers punt is om het publieke debat te voeren over deze mogelijke demografische ontwikkelingen en neemt een voorbeeld aan Canada dat jaarlijks een bepaalde hoeveelheid gekwalificeerde arbeidsmigranten en vluchtelingen toelaat. Over de hoeveelheid en aard van de immigratie wordt in het Canadese parlement gedebatteerd.
Zoals Scheffer zelf stelt heeft Canada door zijn geïsoleerde ligging controle over de grens. Er zijn weinig irreguliere grensoverschrijdingen, in tegenstelling tot de EU.
De facto is Canada alleen via de lucht goed te bereiken en juist in de luchtvaart zijn de controles op illegale migratie vrijwel waterdicht.  Dat is één kant van het verhaal.
Binnen de EU is ook sprake van vrij verkeer wat een fundamenteel EU-recht is. En daar wordt goed gebruik van gemaakt, kijkend naar de migratiecijfers hierboven. Beperking van dat vrije verkeer zet dat fundament van de EU onder druk en zal in termen van politieke haalbaarheid weinig kans maken, tenzij één of meerdere EU-landen besluiten om het voorbeeld van Brexit te volgen.

Afbeeldingsresultaat voor canada

Het betoog van Scheffer is interessant. We voeren een publiek debat over de meest bepalende factor voor de toekomstige bevolkingsgroei: het migratiesaldo.
Dan is het wel nodig om de nationale invloed op migratie verder te verkennen. Migratie deel ik daarom in in drie hoofdgroepen en de invloed van de Nederlandse burger en overheid op de komst daarvan:
A. Vrij verkeer van personen binnen de EU. Lastig als nationale overheid te beïnvloeden, aangezien dit is vastgelegd in het EU-verdrag. Greep op dit vrije verkeer vraagt om (unanieme) besluitvorming binnen de EU. De economische ontwikkeling en de werkgelegenheid in afzonderlijke EU-landen is bepalender voor de komst van migranten dan overheids-ingrijpen;
B. Asielzoekers. De huidige politieke ontwikkelingen en afspraken binnen de EU tenderen naar grenzen dicht. Door afsluiting van de Balkan, de controle op de Sahara routes en de EU-Turkije deal is de hoeveelheid asielaanvragen sterk gedaald. In Nederland vormt in 2017 de helft van de aanvragen die van nagereisde gezinsleden. Vermoedelijk komt het aantal asielaanvragen weer te liggen op het niveau van voor 2014 (tussen de 10.000 en 20.000 per jaar). Bovendien zijn vrijwel alle asielzoekers hier irregulier gekomen, omdat ze eigenlijk in Griekenland of Italië asiel hadden moeten aanvragen. Mocht de sterke daling van asielzoekers in Nederland doorzetten, dan zou Nederland controle over de komst van asielzoekers kunnen verwezenlijken door jaarlijks een groep van 10.000-20.000 asielzoekers/vluchtelingen uit te uitnodigen.
De UNHCR kan de voorselectie doen in Griekenland, Italië of elders. Zo blijft Nederland voldoen aan zijn humanitaire opdracht;
C. Reguliere migranten: werk, studie en familie.
Over de komst van deze migranten heeft de Nederlandse overheid over het algemeen veel controle. Hier prevaleert het algemeen belang en is het restrictieve toelatingsbeleid van toepassing. Kanttekening is wel dat de grootste groep migranten binnen deze groep, familie en gezin, ook gereguleerd wordt door het EU-verdrag (toelating van gezinnen van EU-onderdanen) en het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens en de Fumdamentele vrijheden (EVRM), waarin het recht op familieleven is vastgelegd.

Het pleidooi van Scheffer voor een publieke debat over de komst van het aantal migranten is weliswaar te voeren, maar de beleidsopties daarbinnen zijn sterk ingeperkt door het internationale recht. Daar kun je je als nationale staat in principe aan onttrekken, maar dat lijkt mij vooralsnog een onwaarschijnlijk scenario.
https://www.wrr.nl/publicaties/publicaties/2018/06/19/regie-over-migratie-naar-een-strategische-agenda

Afbeeldingsresultaat voor scenario

Over andere scenario’s gesproken.
Ook de ACVZ heeft zich gebogen over toekomstverkenningen van migratie.
Het rapport: Op weg naar 2030. Migratie een toekomstverkenning bevat prachtige analyses van migratie, omgevingsscenario’s en beleidsscenario’s.

Volgens de ACVZ zijn allereerst een aantal factoren van belang voor migratie:
Zekere factoren: De sociaal-economische ontwikkeling in Azië en Afrika (hogere economische groei), Bevolkingsgroei in Azië en Afrika en de Vergrijzing binnen de EU.
Onzekere factoren: Mate van globalisering, ontwikkeling internationale rechtsorde en positie EU. Deze onzekere factoren kunnen leiden tot meer of minder internationale conflicten, meer of minder klimaatmigranten, hoge of lage economische groei en innovatie in Nederland en weinig of veel sociale cohesie in Nederland.

Op basis van deze (on)zekere factoren komt de ACVC tot vier ideaaltypische omgevingsscenario’s, uitersten van denkbare scenario’s:
1. Mondiaal en verdeeld.  Grote mate van globalisering en sterke internationale rechtsorde, maar weinig sociale cohesie in Nederland;
2. Mondiaal en samen. Idem als onder 1., maar veel sociale cohesie in Nederland;
3. Nationaal en verdeeld. Minder globalisering, verzwakking internationale rechtsorde en weinig sociale cohesie in Nederland;
4. Nationaal en samen. Idem als onder 3., maar veel sociale cohesie in Nederland.

Bij deze scenario’s passen volgens de ACVZ drie toekomstige beleidsrichtingen, meer of minder passend, meer of minder (juridisch) haalbaar.
Een Nederlands economisch belang: Nederland profiteert van migratie;
Een humanitaire opdracht: Bescherming aan vluchtelingen en versterking rechtspositie migranten;
Een last voor de samenleving: Beperking immigratie naar Nederland.
https://acvz.org/wp-content/uploads/2018/02/WEB_110438_Op_weg_naar_2030_metuitklapper.pdf

De bovenstaande cijfers, scenario’s en factoren zijn abstract en doen duizelen.
Wat zeggen ze over de ervaren werkelijkheid?  Zeker als het publieke migratiedebat hoofdzakelijk gaat over grondstemmingen, opinies en percepties.

Afbeeldingsresultaat voor migratie

Wat vind ik nu zelf en wat leer ik van deze analyses en toekomstverkenningen?
Een paar voorlopige conclusies:
*Migratie is van alle tijden, met name arbeidsmigratie;
*De huidige migratiebewegingen naar Nederland zijn beperkt te beïnvloeden;
*Nederland kan aan zijn humanitaire opdracht voldoen door meer vluchtelingen uit te
nodigen (quotum) en te investeren in opvangkampen in de regio, nu het voor
asielzoekers steeds lastiger wordt om de EU te bereiken;
*De Nederlandse samenleving zal in nog hogere mate een migratiesamenleving worden;
*Nederland en de EU zullen verder vergrijzen en daardoor meer arbeidsmigranten van
buiten de EU nodig hebben;
*wederkerig integratiebeleid als collectieve verantwoordelijkheid van migrant en
samenleving bevordert de sociale cohesie.
*integratiebeleid vraagt om samenwerking tussen en is een opgave van migrant,
gemeente, samenleving, bedrijfsleven, opvangorganisaties (COA), woningcorporaties en
onderwijs. Zie bijvoorbeeld de publicatie: Van AZC naar een baan. https://www.gemeentenvandetoekomst.nl/wp-content/uploads/2018/05/factsheet_van_azv_naar_een_baan_mrt2017.pdf
*Politici en bestuurders dragen meer het principe uit van:

The only fear we have to fear is fear itself.

Binnenkort meer over migranten zonder geldige verblijfspapieren.

Marco

*WRR, Uit zicht: toekomstverkennen met beleid (2016)

Advertenties

Migratie(s)top

Amsterdam, 28 juni 2018

Leestijd: 5-6 minuten

Beste lezer,

In de de periode september 1996 tot en met juni 1999 werkte ik als juridisch medewerker bij de IND in Hoofddorp. In die tijd heb ik 100-en beslissingen geschreven/genomen op mvv-aanvragen voor regulier verblijf (studie, au pair, gezinsvorming – en hereniging, werk) en asielaanvragen. Alle besluiten namens de staatssecretaris van Justitie.
De meeste aanvragen moest ik volgens de destijds vigerende regels afwijzen. Na de bezwaarfase, die er toen nog was, en het eventueel horen van de ‘vreemdeling’ en zijn/haar advocaat of rechtshulpverlener, keerden soms de kansen en het recht in het voordeel van de migrant of asielzoeker.
Die kansen kon je zelfs als ambtenaar beïnvloeden, door bijvoorbeeld sommige dossiers of aanvragen wat langer te laten liggen, zodat de drie-jaren termijn wel eens verstreek en de aanvrager in het bezit werd gesteld van een vergunning tot verblijf op grond van het drie-jaren beleid.
Zo weet ik nog een Pools stel dat allebei een eigen bedrijf had (een fitnesscentrum en een loodgietersbedrijf), maar net niet voldeed aan het inkomensvereiste (Polen was nog geen EU-lidstaat).
Op de hoorzitting konden zij goed verwoorden hoe het er voor stond met hun bedrijf en waarom zij graag in Nederland wilden blijven werken. Hun aanvraag liep al twee jaar en tien maanden. Dat dossier heb ik toen even in de kast laten liggen. Of ik in die tijd ook nog even op reis ben gegaan kan ik mij echt niet meer herinneren.

De beschikkingen die we destijds maakten waren deels gestandaardiseerde teksten, zogenaamde ‘bouwstenen’. Deze staat bij nog bij:
‘Daartoe is het volgende overwogen. Betrokkene heeft verklaard geen lid te zijn geweest van een partij of beweging die zich verzet(te) tegen het bewind in het land van herkomst en geen activiteiten te hebben ontplooid gericht tegen het bewind in (…). Het enkele beroep op het feit dat betrokkene zich niet kan vinden in de maatregelen die de (….) autoriteiten treffen in het kader van (…) en de gevolgen bij overtreding daarvan kan, reeds vanwege het ontbreken van een verband met de gronden genoemd in het Vluchtelingenverdrag en de Vreemdelingenwet, niet leiden tot erkenning als vluchteling. Het betreft hier immers algemeen geldende overheidsmaatregelen, die, voorzover bekend, zonder onderscheid naar bijvoorbeeld ras, nationaliteit of het behoren tot een bepaalde sociale groep worden toegepast. De aanvraag van betrokkene om toelating als vluchteling is gezien het bovenstaande kennelijk ongegrond. Vervolgens wordt ten aanzien van de aanvraag om een vergunning tot verblijf het volgende overwogen. Ingevolge artikel 11, vijfde lid, van de Vreemdelingenwet (oude Vw MHO) kan een vergunning tot verblijf worden geweigerd op aan het algemeen belang ontleende gronden. Nederland is een dichtbevolkt land en in verband met de daaruit voortvloeiende problemen, zoals gelegen in de bevolkings- en werkgelegenheidssituatie, wordt bij de toepassing van voornoemde bepaling een restrictief toelatingsbeleid gevoerd. Dat houdt in dat vreemdelingen – afgezien van verplichtingen voortvloeiend uit internationale overeenkomsten – alleen dan in Nederland kunnen worden toegelaten op grond van een vergunning tot verblijf, indien met hun verblijf een wezenlijk Nederlands belang wordt gediend, of indien er sprake is van klemmende redenen van humanitaire aard. Er is niet gebleken dat met het verblijf van betrokkene hier te lande een wezenlijk belang is gediend. Er zijn geen feiten of omstandigheden naar voren gebracht of gekomen op grond waarvan betrokkene om andere klemmende redenen van humanitaire aard in het bezit zou behoren te worden gesteld van een vergunning tot verblijf.’

In de periode 1996-1999 was het druk bij de IND. De afhandeling van de 54.000 asielverzoeken uit 1994 was nog niet afgerond, wegens tekort aan gehoor- en beslismedewerkers. Ook na 1994 kwamen er nog steeds veel asielaanvragen (eerste verzoeken, herhaalde verzoeken, uitgenodigde vluchtelingen en nareizende gezinsleden): 1995: 29.000; 1996: 22.000; 1997: 34.000; 1998: 45.000; 1999: 43.000
2000: 44.000; 2001: 33.000 (CBS, statline).

In deze tijden van veel aanvragen trok de IND blikken uitzendkrachten open om alles bij te kunnen benen. Net afgestudeerde en onervaren juristen die belangrijk, zeer verantwoordelijk werk moesten doen. Gelukkig waren er bouwstenen, advocaten en rechters.

Afbeeldingsresultaat voor lego

Pas in de periode 2001-2012 daalde het aantal asielaanvragen in Nederland structureel (ver) onder de 20.000, om vanaf 2014 weer tijdelijk op te lopen naar de hoogste hoeveelheid aanvragen na 1950: 58.000 asielverzoeken, waarvan ongeveer de helft van Syriërs in 2015. In 2016 zijn er nog 32.000 aanvragen, waarvan een derde nareizigers en in 2017 27.000 aanvragen met ongeveer de helft nareizigers die zich bij hun gezin in Nederland wilden voegen. (CBS statline). Deze tendens zet zich dit jaar ook voort.

Vandaag start de EU-top over migratie.
Er is momenteel niet zozeer een migratiecrisis zoals in 2015 en begin 2016, maar meer een politieke crisis tussen lidstaten.
Tussen staten die voornamelijk de ‘lasten’ dragen van aankomst en opvang (Italië en Griekenland); landen die geen asielzoekers willen toelaten of verantwoordelijkheid willen nemen voor een EU-verdeling (Polen, Hongarije, Slowakije) en staten die wel willen voldoen aan hun humanitaire verplichtingen, maar die weinig belang hebben om echt in actie te komen, mede gelet op de binnenlandse politieke verhoudingen en de huidige beperkte hoeveelheid asielaanvragen (Nederland, Duitsland, Denemarken, Zweden).

Sinds de EU-Turkije deal van maart 2016 en de hermetische grensafsluitingen op de Balkan en Hongarije van februari 2016, zit de zuid-oostelijke buitengrens van de EU potdicht. Door deze ‘poort’ kwamen ook de meeste asielmigranten richting Europa:
uit Syrië, Afghanistan, Irak en Iritrea. Op de Griekse eilanden komen nog steeds honderden migranten per maand aan, maar dit aantal stelt getalsmatig niet zoveel voor en bovendien is dit de verantwoordelijkheid van Griekenland met financiële hulp van de EU.
Via de zuidroute vanuit de Mahreb komen ook sinds 2016 veel minder migranten aan in Spanje en Italië vergeleken met de twee jaren ervoor. http://data2.unhcr.org/en/situations/mediterranean

Hoewel de grens tussen asiel- en economische migratie nooit heel scherp is te trekken blijft dit wel een belangrijk onderscheid, ook al is het maar voor het overzicht.
Asielmigratie komt voort uit omstandigheden als gewapend interstatelijk conflict, burgeroorlog, natuurrampen, massale schendingen van mensenrechten of individuele vervolging in het land van herkomst.
Economische migratie heeft als oorzaken een beter sociaal-economisch leven te zoeken elders, in plaats van in het land van herkomst: werk, inkomen, sociaal-economische vooruitgang en onderwijs. Uit veel internationaal onderzoek blijkt ook dat economisch gemotiveerde migratie toeneemt als het inkomens- en opleidingsniveau in het land van herkomst stijgt. Dus niet de armsten migreren.
Veel asielmigranten hebben ook sociaal-economische motieven. Zo hebben veel Syrische asielzoekers ook in Turkije verbleven en zelfs gewerkt, voordat ze in 2015 en 2016 naar West Europa vertrokken.
Economische migranten komen vaak uit landen met een instabiel, incompetent en soms corrupt overheidsbestuur.
Al met al zijn de internationale ongelijke verdeling van welvaart, veiligheid en natuurlijke omstandigheden push factoren om te migreren. Dat is altijd zo geweest.
Vanuit Nederland emigreerden in de periode 1945-1967 500.000 Nederlanders naar andere continenten, waaronder Canada en Australië. Zo ook twee zussen van mijn opa van vaders kant.
http://resources.huygens.knaw.nl/emigratie
Dsquared2 Canadian flag patch baseball cap
Mijn opa droeg altijd een petje uit Canada als hij bij zijn zussen was geweest.

Hoewel het in 2017 en 2018 qua aantallen nieuwe asielverzoeken en economische migranten die binnen de Europese Unie wensen te verblijven sterk meevalt, is er toch een politieke crisis ontstaan over verantwoordelijkheden binnen de EU.
Ook met het oog op de toekomst. Immers, de verwachte bevolkingsgroei en welvaartsgroei in Afrika en Midden Oosten zijn voorspellers van economische migratie en de politieke situatie in het Midden Oosten, Sudan, Iritrea etcetera blijft erg instabiel.
De Europese Unie moet wat doen, wil de gemeenschap van vrijheid, veiligheid en recht in stand blijven. Maar wat?

De harde opstelling van Italië kan ik mij goed voorstellen. De migratie naar dit land vanuit Libië en Tunesië bedraagt sinds 2014 honderdduizenden mensen die in Italië zijn geregistreerd, tijdelijk worden opgevangen en mogen verblijven.
Waarom is dat de verantwoordelijkheid van een land dat toevalligerwijs tegenover Afrika ligt? Dezelfde vraag geldt voor Griekenland.
https://www.nrc.nl/nieuws/2017/11/27/minder-migranten-bereiken-europa-14245798-a1582705
https://www.nrc.nl/nieuws/2017/11/27/het-zijn-er-voor-italie-simpelweg-te-veel-14251830-a1582707

Rationele en creatieve aanpakken en oplossingen zijn er voldoende.
Tijdens een werkcollege van Europees beleid speel ik met de studenten al twee jaar een onderhandelingsspel over verdeling van asielzoekers over de EU landen.
De uitkomst van het spel van afgelopen oktober was dat een aantal EU-landen de asielzoekers zouden opvangen en dat andere landen hiervoor zouden betalen. Immigratielanden met ervaring met nieuwkomers en integratie zouden dan verantwoordelijk zijn voor de opvang, toelating en integratie van deze asielzoekers en landen als Polen, Hongarije etc. zouden dan (een deel van) deze kosten dragen.
Zoals wij als Nederland ook een netto betaler zijn voor de EU als het gaat om landbouwsubsidies voor Polen.
Een mooie pragmatisch compromis tussen de lidstaten. Dwang om asielzoekers op te nemen werkt niet bij sommige landen. Daar wil je als asielzoeker overigens ook niet leven. Dan maar de financiële ‘lasten’ voor deze lidstaten.

Ook zouden we kunnen denken aan een EU-uitzendbureau dat mensen uit Afrika en het Midden Oosten werft indien binnen de EU een tekort is aan arbeid in bepaalde sectoren.
Afhankelijk van gewenste opleidingsniveau kunnen deze migranten geschoold worden en een tijdelijke verblijfsvergunning voor werk krijgen. Technisch allemaal mogelijk.
Daarnaast zouden we als EU het asielrecht meer kunnen harmoniseren.
Nu is Afghanistan in Duitsland een veilig land en in Nederland sturen we Afghanen niet terug gelet op de algehele onveilige situatie aldaar.
En meer terugneem-overeenkomsten vaststellen met de landen waar migranten vandaar komen die geen toegang en toelating krijgen binnen een EU-lidstaat. Op straffe van….

Maar goed, het gaat niet alleen om ‘technische’ oplossingen, het gaat nu vooral om politieke wil. De wil van lidstaten om verantwoordelijkheid te dragen voor het migratievraagstuk dat op zichzelf een EU-vraagstuk is, maar natuurlijk ook nog een nationaal vraagstuk, gelet op de binnenlandse publieke en politieke opinie over migratie, integratie en nationale identiteit.

In Nederland woedt het migratiedebat ook nog volop. In de media, in de politiek, binnen adviesorganen.
Nieuwe bijdragen aan dit debat vormen het rapport van de Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken (ACVZ, maart 2018), Op weg naar 2030. Migratie: een toekomstverkenning en de twee essays die Paul Scheffer en Leo Lucassen hebben geschreven binnen de debattenreeks over migratie: Regie over migratie: Naar een strategische agenda (WRR, Hollands Spoor, 19 juni 2018).
https://www.wrr.nl/publicaties/publicaties/2018/06/19/regie-over-migratie-naar-een-strategische-agenda
https://acvz.org/pubs/op-weg-naar-2030-migratie-een-toekomstverkenning/

In afwachting van de uitkomsten van de EU-top van vandaag zal ik deze essays en het rapport van de ACVZ in mijn volgende blog verder tegen het licht houden.

Marco

Diversiteit en wederkerigheid

Amsterdam, 4 juni 2018

Beste lezer,

Hieronder een opiniestuk dat mijn collega Machteld de Jong en ik hebben geschreven naar aanleiding van het vorige week uitgekomen WRR-rapport: De nieuwe verscheidenheid. Toenemende diverstiteit naar herkomst in Nederland en de reactie daarop van Volkskrant columnist Martin Sommer.
Wellicht wordt het geplaatst, misschien ook niet. Daarom sowieso publicatie via deze weg.

Diversiteit en wederkerigheid

Het WRR-Rapport ‘De nieuwe verscheidenheid. Toenemende diversiteit naar herkomst in Nederland’ waarin volgens Martin Sommer ‘een ontnuchterend verhaal’ over diversiteit in de Nederlandse samenleving wordt verteld, heeft inmiddels tot een intensivering van het maatschappelijke en politieke debat over diversiteit geleid. In het NRC stelt hoogleraar Maurice Crul terecht dat de WRR een achterhaald perspectief op integratie hanteert (migranten zouden de nieuwkomers in de stad zijn terwijl in de praktijk dit juist mensen met een Nederlandse afkomst zijn) en op zoek lijkt te zijn naar negatieve uitkomsten van diversiteit voor mensen met een Nederlandse afkomst. Het debat over diversiteit is in onze huidige gepolariseerde samenleving zeer relevant. Onze superdiverse samenleving is een feit en roept tegelijkertijd veel vragen en discussie op. Binnen dit debat – dat ons allemaal aangaat – heeft iedereen een opvatting, een opinie, een oordeel over diversiteit. Wat het inhoudt, wat de (on)wenselijkheid ervan is, hoe we ermee om moeten gaan. Meningen, feiten en onderzoeksresultaten buitelen over elkaar heen, niet altijd ingegeven door (enige) kennis van zaken. Zo ook Martin Sommer die in zijn column van afgelopen zaterdag een aantal ongenuanceerde uitspraken doet in de trend van ‘hosanna roepende gemeentes die hyperdiversiteit zouden propageren’, ‘het vertellen van levensverhalen is nutteloos als grondslag voor de samenleving’, ‘liefhebbers van diversiteit denken dat diversiteit vanzelf gaat’. Juist van een columnist mag je nuance en feitelijke informatie verwachten in een verhit debat over een zo belangrijk thema als diversiteit is.

Afbeeldingsresultaat voor martin sommer

Of je het nu wil of niet, onze Nederlandse samenleving is divers. Dat heeft veel mooie aspecten en biedt kansen én is eveneens taai en maatschappelijk complex. Diversiteit is een feit en een vraagstuk waar onze samenleving momenteel mee te dealen heeft. Sommer stelt dat de politieke kwestie is hoe je gezamenlijkheid organiseert in een versplinterde samenleving. Zijns inziens is burgerschap als tegendeel van diversiteit de ideale grondslag voor de samenleving. Aan de politieke vraag wat voor een samenleving we willen zijn, gaat echter een andere belangrijke vraag vooraf: wat is eigenlijk een samenleving en wat houdt een samenleving bij elkaar? Daar geeft de sociologische theorie een antwoord op, zoals bijvoorbeeld die van Emile Durkheim.
De samenleving als zodanig draait allereerst om een aantal gedeelde basiswaarden (bijvoorbeeld respect, fatsoen, geweldloosheid) en het besef van onderlinge afhankelijkheid (vertrouwen in en op de ander, solidariteit als welbegrepen eigenbelang). Pas als aan deze voorwaarden zijn voldaan komen we als samenleving toe aan recht en politiek en is sprake van een politieke gemeenschap.

Binnen onze superdiverse samenleving zijn er veel Anderen, die we niet altijd even goed kennen, waar we (voor)oordelen over hebben, die we positieve en negatieve kenmerken toedichten. Dat geldt overigens voor alle groepen in onze samenleving. Om meer sociale samenhang en onderling vertrouwen te krijgen is het gesprek, het contact met elkaar van groot belang. Dat kan onder meer door elkaar levensverhalen te vertellen en ook door lef- of schurende gesprekken met elkaar te voeren zodat we weten wat de ander beweegt, wat zijn of haar waarden, motieven en verwachtingen zijn. Wederkerigheid dus. Uit welbegrepen eigenbelang of als interesse in of affectie met de ander.
Niet alleen sociologische theorievorming helpt ons het fenomeen diversiteit te begrijpen en productief te maken voor onze samenleving. Ook zeer veel empirisch onderzoek wijst in deze richting.

Ten slotte wijzen wij op het SCP rapport van afgelopen vrijdag over de integratie van Syriërs in Nederland in hun eerste jaren: ‘Aan de survey waarop dit rapport is gebaseerd, deden ruim 80% van de benaderde personen mee. Een dergelijke respons is tegenwoordig ongekend. Het is verleidelijk om deze toe te schrijven aan onze uitgelezen surveyopzet en veldwerkstrategie, maar de waarheid ligt toch echt bij de bereidwilligheid van deze groep om mee te doen. De mensen wilden hun verhaal doen, zodat we deelgenoot kunnen worden van hun leven hier en wat ze daarvoor hebben meegemaakt. Beleidsmakers kunnen die inzichten benutten voor vormgeving en aanscherping van beleid.’ Het debat over diversiteit is voorlopig nog niet uitgewoed.

Wat ons betreft voeren we dit debat met elkaar op basis van wederkerigheid, met respect voor de ander en geloof in een gezamenlijke toekomst.

dr. Machteld de Jong (lector diversiteitsvraagstukken Inholland)
mr. drs. Marco Hofman (docent/onderzoeker recht en bestuurskunde Hogeschool van Amsterdam)

‘Daar waar het goed met je gaat, is je thuis’

 

Amsterdam, 1 juni 2018

Beste lezer,

Gisteren bezocht ik met mijn collega’s Machteld en Floortje de voorstelling The Bright Side of Life in het ‘HvA Floor theater’ op de bovenste verdieping van het Kohnstammhuis. De voorstelling werd georganiseerd door Students that matter van de Hva in samenwerking met het UAF en zij hadden ons gevraagd om een rol in deze voorstelling te vervullen: een droom uitspreken in relatie tot de vluchtelingenproblematiek en het pitchen van een plan of idee om bij te dragen aan de aanpak daarvan.

Bright, afkomstig uit Liberia, heeft van zijn levensverhaal een theatervoorstelling gemaakt die zeer indringend binnenkomt.
Als succesvol perfomer uit Liberia onderging hij de ineenstorting van zijn land begin jaren negentig. Strijdende milities, gedrogeerde kindsoldaten, absolute willekeur en angst voor de dood.
Hij vlucht en op weg naar de Verenigde Staten komt hij in Nederland terecht. Het land van de regels, het gelijkheidsdenken, verzekeringen en het land van veiligheid, kansen en mogelijkheden. Zijn asielverzoek wordt in eerste instantie afgewezen en uiteindelijk  krijgt hij toch een verblijfsvergunning, gelet op de algehele burgeroorlogsstituatie in Liberia.
Als beroepsperformer geeft hij zich op voor de toneelschool en als voorbereiding op de auditie vraagt men hem een Nederlandse tekst van voor en na 1850 voor te dragen, alsmede een Nederlands lied te vertolken. De Gijsbrecht van Vondel en Het Klein Orkest (Over de muur, over het ijzeren Gordijn) passeren de revue, begeleid door de prachtige accordeon van Oleg Fateev.
Bright voelt zich inmiddels Nederlander en Liberiaan. Hij heeft alleen nog geen overlijdensrisico-verzekering. Hij tourt weer vanaf september.   https://www.theaterutrecht.nl/voorstellingen/bright-side-life?gclid=EAIaIQobChMIssvO6ZGy2wIVV_hRCh2kugAnEAAYASAAEgJk9fD_BwE

Afbeeldingsresultaat voor liberia

Deze week ziijn er twee rapporten verschenen van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) en het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP).

Het WRR rapport heeft als titel: De nieuwe verscheidenheid. De toenemende diversiteit  naar herkomst in Nederland. De WRR spreekt van een nieuw perspectief op migratie.
Het aandeel van personen met een migratieachtergrond  is gestegen van 9,2% in 1972 naar 22,1% in 2016. Daarbij is de verscheidenheid van afkomst sterk veranderd.
De nadruk op migrantengroepen Marokkanen, Turken, Surinamers en Antillianen domineert nog steeds het beleid, terwijl de groei van andere etnische herkomstgroepen relatief dominanter is geworden de laatste 10 jaar: Duitsers, Syriërs, Polen, Russen, voormalig Joegoslaven, Chinezen, Belgen, Somaliërs, Irakezen, Afghanen en Iraniërs. Opvallende conclusie uit het onderzoek:
‘In ons eigen onderzoek hebben we gekeken naar drie aspecten van sociale cohesie, namelijk buurtcohesie, thuisgevoelens en sociale veiligheid. We vonden het volgende:
In buurten waar de verscheidenheid naar herkomst hoog is, beoordelen de bewoners de buurtverhoudingen als minder cohesief, voelen de bewoners zich minder thuis, en voelen zij zich ook onveiliger. In tegenstelling tot eerder Nederlands onderzoek, vinden wij op deze indicatoren voor cohesie een sterker verband met de diversiteit van de buurt dan met de individuele kenmerken van de bewoners in die buurt, zoals hun inkomen of opleidingsniveau’.

De WRR constateert dat de Nederlandse samenleving steeds heterogener wordt en dat dat een structureel kenmerk is van onze maatschappij. Zij geeft de Regering een aantal beleidsrichtingen mee:
1. Beter zicht krijgen op diversiteit naar herkomst
2. Toerusten van instellingen
3. Een faire behandeling van alle groepen
4. Wegwijs maken van alle burgers
5. Bevorderen van publieke familiariteit (verbindingen/kennismaking)
6. Verbeteren van de sociaal economische positie

Voor meer informatie, zie de samenvatting van de WRR-verkenning:  https://www.wrr.nl/onderwerpen/migratiediversiteit

Afbeeldingsresultaat voor wrr

Het SCP-rapport van vandaag (1 juni) onderzoekt de mate van integratie in Nederland van Syrische vluchtelingen/statushouders die tussen 1 januari 2014 en 1 januari 2016 een verblijfsstatus in Nederland hebben gekregen. Dat gaat om zo’n 44.000 Syriërs.
(cijfers na 1 januari 2016 nog niet meegerekend; in ieder geval na 1 januari 2016 tot op heden meer dan 20.000 asielaanvragen van Syriërs, https://ind.nl/en/Documents/AT_December_2017.pdf).

De resultaten zijn deels weinig verrassend en deels opzienbarend.
Syrische statushouders hebben veelal nog geen betaalde baan (78%) en zijn in grote mate afhankelijk van de bijstand (90%). 10% van de statushouders heeft alle inburgeringsexamens behaald en veel mensen kampen met diverse psychische problemen (41%) . Tot zover het minder opwekkende nieuws, dat overigens wel begrijpelijk is, gelet op de situatie in het land van herkomst, de migratie-geschiedenis en het relatief korte verblijf in Nederland.
Opvallend is dat 75% van de Syriërs zich hier inmiddels thuis voelt en het cijfer 8,5 geeft voor hun leven in Nederland. Daarnaast geeft een derde van de Syriërs aan zich Nederlander te voelen en veel Syriërs hebben wekelijks contact met ‘autochtone’ Nederlanders (41%). Uit het onderzoek komt verder een overwegend positief beeld naar voren van het leven van Syrische kinderen in Nederland. Zij voelen zich thuis, zijn gezond, doen het over het algemeen goed op school, spreken de taal en hebben veel contact met Nederlandse kinderen.
Zo maar een greep uit de onderzoeksresultaten van het SCP.
Voor meer gedetailleerde informatie zie:  https://www.scp.nl/Publicaties/Alle_publicaties/Publicaties_2018/Syriers_in_Nederland

Afbeeldingsresultaat voor scp kim putters

Bright heeft van zijn levensverhaal een theatervoorstelling gemaakt.
Het SCP-rapport stelt het wat deftiger:
‘Aan de survey waarop dit rapport is gebaseerd, deden ruim 80% van de benaderde personen mee. Een dergelijke respons is tegenwoordig ongekend. Het is verleidelijk om deze toe te schrijven aan onze uitgelezen surveyopzet en veldwerkstrategie, maar de waarheid ligt toch echt bij de bereidwilligheid van deze groep om mee te doen. De mensen wilden hun verhaal doen, zodat we deelgenoot kunnen worden van hun leven hier en wat ze daarvoor hebben meegemaakt. Beleidsmakers kunnen die inzichten benutten voor vormgeving en aanscherping van beleid.’

En daar is dan ook meteen de verbinding met het WRR-rapport. Laten we elkaar meer groeten, kennis met elkaar maken en zo mogelijk verhalen vertellen.
Goed voor de sociale samenhang, de sociale cohesie, de sociale veiligheid, het thuis voelen in Nederland.

Thuis ben je waar je je levensverhaal kwijt kan.*

Marco

*Arnon Grunberg

Ben ik mijn broeders hoeder?

 

IMG_20180506_180235536_HDR
Alive and fishing (foto MHO)

Leestijd 5 minuten

Ergens 11 km hoog in de lucht boven de Balkan, 7 mei 2018

Beste lezer,

Het personeel van de bar, waar ik elke avond kom en schrijf, is uitermate vriendelijk en gastvrij. In de ochtend als ik richting boulevard loop zegt de barvrouw mij allerhartelijkst Calimera! en in de avond knoopt Jorgo gesprekken met mij aan over wat ik hier zoal doe en wat ik van het eiland vind.
Het is in de avond een populaire bar met goede muziek.
Ik zit aan de zijkant op een bankje waar het iets rustiger is. Door het open zijraam kan ik af en toe een bestelling doorgeven. Jorgo vraagt of ik door zijn oma geconfijt citrusfruit wil proeven. Dat smaakt heerlijk.

De meeste Grieken die ik hier heb ontmoet zijn erg symphatiek en relaxed. Open voor een praatje. De ober in het restaurant wist nog wat ik eergisteren precies had gegeten en welke wijn ik dronk. Dat kan ook aan het seizoen liggen.
Met een eigenaar van een souvenierszaak had ik een gesprek over de migranten op het eiland. Voor hem zijn oorlogsvluchtelingen ok, economische migranten uit Afrika en Pakistan horen volgens hem niet in Griekenland, waar geen werkgelegenheid en perspectief is. Bovendien zijn er wat hem betreft teveel cultuurverschillen tussen de Grieken en migranten. Dat komt nooit bij elkaar.
Op mijn vraag wat Griekenland dan aan zou moeten met die economische migranten is zijn oplossing de oorsprong van migratie aan te pakken door de welvaart in de herkomstlanden te verbeteren. Dat lijkt mij op korte termijn een utopische gedachte.
We schudden elkaar de hand en ik bedankte hem voor het gesprek en de mooie cadeaus die ik bij hem heb gekocht.

Afbeeldingsresultaat voor vliegen boven de balkan

In het kamp in Samos stad speelde een Iraaks of Syrisch jongetje met een bal. De bal kwam in een boom terecht waar hij niet meer bij kon. Er kwam een West-Afrikaanse jongen van tien aangesloft die de bal voor hem uit de boom haalde. Ze begonnen samen te voetballen.

Een bezoek brengen aan de hotspot is ambivalent. Ik hoor hier niet, want ik heb hier geen rol. Wat kom ik hier eigenlijk doen? Tegelijkertijd trekt mij het heel erg aan om hier te zijn, te observeren en te doorvoelen wat het betekent om hier te zijn als migrant.
Het maakt me nederig, voedt mijn nieuwsgierigheid of verwondering en ik voel respect voor iedereen die hier zit, om welke reden dat ook is. Er is hier geen thuis, sociale en familie-relaties in het land van herkomst zijn verbroken en het toekomstperpectief is zeer ongewis.
De mensen in kamp spiegelen mij en doordingen mij van mijn comfortabele en veilige leven. Dat spiegelen kan ook in Nederland, maar hier ben ik alleen, los van mijn dagelijkse leven en dringt het beter door. Bovendien houd ik inmiddels erg van Griekenland.

Tijdens mijn wandeling in het kamp groet vrijwel iedereen mij. ‘Salam Aleikom.’
Hand op het hart. Ik voel me op mijn gemak en vriendelijk bejegent.

Afbeeldingsresultaat voor levinas

En de HEERE zeide tot Kaïn: Waar is Abel, uw broeder? En hij zeide: Ik weet het niet; ben ik mijns broeders hoeder? Kaïn heeft Abel zojuist gedood en zegt dat hij wel wat beters te doen heeft dan op zijn broer passen.  Genesis 4:9

Vrijheid is een fundamenteel politiek recht en een persoonlijk existentieel vraagstuk.
Gelijkheid is een fundamenteel politiek recht.
Beide zijn eigenlijk morele principes en moeten door politieke of juridische strijd bevochten worden.

Hoe je te verhouden tot een ander mens is een individueel ethisch en moreel vraagstuk.
Alles is politiek, maar politiek is niet alles.
En dat is ook steeds een hele opgave die een leven lang duurt, elke keer weer opnieuw.
Tolerantie, vriendelijkheid en verdraagzaamheid als inspanningsverplichting.
Want de hel kan ook de ander zijn: de snuffende, hard en veel pratende, dominante, agressieve, de ongewassen mens….

Filosofisch gezien heeft Levinas prachtige teksten geschreven over broederschap.
‘In het gelaat van de ander…..’ (met dank aan Esther).

De Ander is voor Levinas de weerloze, kwetsbare mens die appèl doet op mijn verantwoordelijkheid. De verschijning van het weerloze gelaat van de Ander kan mij ertoe bewegen de zorg voor het eigen zijn te vergeten. Dit appel is dwingend, maar ook weer niet. Ik behoud zelf de keuze om daar op in te gaan of niet.
Ook fundamenteel is het volledig anders zijn van de Ander (Alteriteit). De Ander is onophefbaar anders. De andere is nooit door mijzelf in te sluiten in een zelf ontworpen systeem. https://www.filosofie.nl/emmanuel-levinas.html

In de maanden november 2017 – januari 2018 voelde ik mij mentaal erg slecht.
Sinds februari gaat het weer goed. Het leven lacht me weer toe en er is veel energie en zin. Ik slik ook een pilletje.
In deze sombere maanden heb ik veel steun, liefde en vriendschap ontvangen van mijn geliefden, familie, vrienden en collega’s. Daar ben ik iedereen heel dankbaar voor.

Hier op Samos was het een geweldige, inspirerende en bewogen tijd. Ik heb gewerkt, genoten, veel contact gehad met allerlei mensen en mijzelf en mijn motieven weer beter leren kennen. Voor herhaling vatbaar en wellicht ook weer in combinatie met vrijwilligerswerk in de hotspot.
Mijn gedachten over de drie-eenheid vrijheid, gelijkheid en broederschap heb ik verder kunnen verdiepen en ik geloof er nog in. Het onbehagen van Bas Heijne deel ik dan ook nog steeds niet.

Afbeeldingsresultaat voor vrijheid gelijkheid broederschap

Voor de studenten komend jaar heb ik in de handleiding al een stuk over broederschap geschreven. Dat staat hieronder. Het kan nog aangepast worden:

 

Wat is dat eigenlijk broederschap? Broederschap kun je definiëren als: ‘Gevoelens van verbondenheid met de andere mens uit besef dat die ander wezenlijk is als wijzelf. Hieruit volgt een fundamentele en spontane vriendelijkheid.’ http://www.encyclo.nl/begrip/broederschap Broederschap vormde een onderdeel van het motto van de Franse Revolutie in 1789. Liberté, Égalité et Fraternité. Met dat motto liep het al kort na 1789 slecht af, toen de Jacobijnen de macht grepen en iedereen die tegen hen was richting guillotuine geleidden. Die geweldsescalatie is later ook zichtbaar geworden tijdens de Russische revolutie van 1917 (De Bolsjevisten als Jacobijnen) en de sociaal-religieuze Iraanse revolutie in 1979 (De fundamentalistische mullahs en ayatollahs als Jacobijnen). De mens heeft een lastige verhouding tot broederschap. Zelfs in de kleinste samenlevingsverbanden als een gezin of familie kunnen verwanten zich naar het leven staan. Waarom zou het dan in staats- en samenlevingsverband wel kunnen lukken? Toch is een fundamentele erkenning van de ander noodzakelijk om als samenleving en politieke orde en -gemeenschap duurzaam en stabiel te kunnen bestaan en te overleven. Broederschap blijkt een abstract ideaal dat cultureel overgedragen en onderhouden moet worden door instituties zoals de familie, het onderwijs en de staat. De staat gebruikt daarvoor onder meer symbolen zoals een vlag, een volkslied, de benadrukking van waarden als vredelievendheid, dialoog, democratische besluitvorming, hoor- en wederhoor en fundamentele rechten.

De discussie over broederschap, wat ons als inwoners en burgers bindt is hoogst actueel. In de Nederlandse samenleving is sprake van voortschrijdende segregatie tussen hoger- en lager opgeleiden, tussen verschillende sociaal-culturele groepen en tussen mensen met een migratie-achtergrond en ‘autochtone’ Nederlanders. Bij dit politiek-filosofische kernthema richten we ons op de multiculturele samenleving en de dilemma’s, spanningen en kansen die zich daarbij voordoen. Vragen hierbij zijn onder meer: zijn formele gelijke politieke- en burgerrechten voor iedereen voldoende, mogen we onze eigen sociale groepen vormen en anderen uitsluiten? Binnen het thema broederschap gaan we dieper in op welke waarden we delen, of verschillen in waarden problematisch zijn en of deze naast elkaar kunnen bestaan. Moeten we met elkaar kunnen samenleven of moeten we van elkaar houden?*

Beste lezer, ik ga hopelijk veilig landen. Tot gauw.

Marco

*Bas Heijne, moeten wij van elkaar houden? (2015)

Het recht om rechten te hebben

IMG_20180505_172927460
De Verenigde Naties (UNHCR) dragen bij aan de effectuering van universele fundamentele mensenrechten (foto MHO)

Leestijd 3-4 minuten

Pythagorion, 6 mei 2018

Beste lezer,

Vannacht was het noodweer. Onweer, hoosbuien en bliksem. Rond 10.00 uur in de ochtend brak de lucht open en ging de zon weer bescheiden schijnen.
Wel is het 5 graden minder warm dan gisteren, zo’n 22 graden.
De bezitters van de koepeltentjes in de hotspot hebben het zwaar gehad, weet ik uit eigen ervaring in Italië (Assissi) en  Frankrijk (Drome). Ook zal de hoofdweg in het kamp kortstondig een wildwaterbaan zijn veranderd. Leuk voor de kinderen, minder fijn voor hun ouders.

Afbeeldingsresultaat voor wildwaterbaan

Ik ben in Nederland geboren. In Purmerend. In een middenklasse gezin. Ouders en een broer(tje). Liefdevolle opvoeding. Geen geldzorgen. Goede opleiding genoten.
Geboren worden is een bijzonder iets. Ik heb er niet om gevraagd, maar het leven bevalt mij tot nu toe grotendeels (erg) goed.
Ik ben niet op de wereld gekomen als een Tabula Rasa.. Ik ben een product van in mij aanwezig genetisch materiaal en mijn omstandigheden. Zij bepalen de randvoorwaarden van mijn vrijheid, wie ik ben en nog kan worden.

Ik (een andere ik) had ook zomaar ergens anders, in andere omstandigheden, geboren kunnen worden.
In Dokkum in een gezin met huiselijk geweld. Weinig geld. Een veel lagere opleiding.
Of in Alkmaar, geboren met een meervoudige beperking, doof en autistisch.
Of in Herat, Aleppo, Homs, Kisangani (Congo), Samara (Irak) of Mogadishu……

Andere levens, andere perspectieven.

Volgens mij is dit de onderliggende essentie van het gelijkheidsbeginsel. De toevalligheid en willekeurigheid van het op de wereld komen. Een kwestie van pech, geluk of iets daar tussen in. Geboren worden is geen eigen verdienste.
Deze abstracte gelijkheid van toeval, geboorte en sterven bij alle mensen werd al gezien bij de Griekse STOA en binnen het Christendom. Gelijk Gods aangezicht, mits goed geleefd volgens de christelijke moraal.

Tijdens de kolonisatie van Zuid Amerika in de zestiende eeuw door Spanje, ontstond een debat binnen de universiteit van Salamanca in hoeverre onderwerping en exploitering van een ander volk te rechtvaardigen was. En dan was volk nog een humane term, aangezien de Spanjaarden de Indianen niet als mensen beschouwden.
Dit debat werd verder geintensiveerd door priester Bartolome de las Casas die onvermoeid streed voor de rechten van Indianen en tot op het hoogste Spaanse niveau daarover correspondentie voerde.
Hij schreef in een brief aan Karel V bijvoorbeeld het volgende: ‘Zij zijn niet onwetend, onmenselijk of dierlijk. Lang voordat zij het woord Spanjaard hadden gehoord, hadden ze goed georganiseerde staten, die wijs geordend waren door middel van uitstekende wetten, en door religie en gewoonte. Ze cultiveerden de vriendschap en …woonden in volkrijke steden…geregeerd door wetten die in zeer vele opzichten de onze overtreffen.’

Afbeeldingsresultaat voor bartolomé de las casas
https://www.kuleuven.be/thomas/page/tijdschriften/viewarticle/101626/

Pas vanaf de 18e eeuw ontstonden fundamentele mensenrechten die op papier werden vastgelegd. Dat waren meer beginselverklaringen, dan dat deze rechten individueel afdwingbaar waren.
In onze tijd kennen we inmiddels vele verdragen die uitgaan van universele fundamentele mensenrechten: De Universele Verklaring Rechten van de Mens, Het Internationaal Verdrag Burgerlijke en Politieke Rechten, Het Internationaal Vedrag Sociaal-Culturele en Economische Rechten, Het Vluchtelingenverdrag, Het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens, het EU-verdrag en daarop gebaseerde richtlijnen.

Ik zie nu een googlende Pakistaan voor mij die een aantal van dit soort verdragen in PDF raadpleegt en denkt: ‘ik heb recht op goed onderwijs, een schoon milieu, ik heb vrijheid van meningsuiting, vrijheid van religie en ik mag demonstreren’.

In die zin blijven fundamentele mensenrechten utopisch, want zijn afhankelijk van naleving van een desbetreffende staat en als dat niet gebeurd dan is er wereldwijd geen instantie die op deze naleving kan toezien en de staat tot naleving kan dwingen.
Tenzij sprake is van grove collectieve schendingen en een mandaat van de VN aanwezig is. Ook heeft de EU mogelijkheden om lidstaten hun stemrecht te ontnemen of uit de EU tre zetten, indien sprake is van grove en grootschalige mensenrechtenschendingen of schendingen van de rechtsstaat (artikel 7 EU-verdrag).
https://www.europa-nu.nl/id/vjhzlnx4pbzc/procedure_schending_rechtsstaat_door_eu

Hannah Arendt heeft als eerste dit dilemma blootgelegd. Werking van fundamentele mensenrechten vallen of staan met het recht rechten te hebben:
‘Het begrip mensenrechten’, schrijft Arendt, ‘dat op het vooronderstelde bestaan van een menselijk wezen als zodanig berust, stortte in toen zij die verklaarden erin te geloven voor het eerst geconfronteerd werden met mensen die alle kwaliteiten en specifieke relaties verloren hadden – behalve dat zij nog mensen waren.’ Dat gebeurde toen grote groepen staatlozen en vluchtelingen in het Europa van na de Eerste Wereldoorlog op drift raakten, nadat het Russische en het Oostenrijks-Hongaarse Rijk in vele nieuwe natiestaten uiteen waren gevallen. Minderheden die geen burgerschap van een ander land konden claimen, werden staatloos en verloren in de praktijk alle rechten. Hans Achterhuis in De Groene Amsterdammer:  https://www.groene.nl/artikel/het-recht-om-rechten-te-hebben

Ook in de analyse van Arendt blijven fundamentele mensenrechten naar mijn mening een utopie, een moralistisch principe, want wie bepaalt, houdt toezicht op en dwingt af dat er rechten zijn op rechten?
Dat blijft toch de staat. Een wereldgemeenschap en -staat bestaan nu eenmaal niet.
En zo is de cirkel weer rond.

Afbeeldingsresultaat voor vicieuze cirkel

Rechten ontstaan echter niet alleen uit moralistische principes en ideeën. Ze worden ook afgedwongen door politieke strijd tegen de gevestigde orde en macht. Daar is de arbeidersbeweging een goed voorbeeld van. Of op kleinere schaal de We are here groep van ongedocumenteerden in Amsterdam.

Hier in Griekenland is de mensenrechtensituatie van migranten erg ambivalent. Er is onderdak en relatieve veiligheid, kinderen kunnen naar school. Verder nauwelijks privacy, zeer beperkte bewegingsvrijheid en tergend lang wachten op uitsluitsel of duidelijkheid.
De Griekse rechtsstaat functioneert wel. Advocaten geven rechtsbijstand, er is een recht van hoger beroep en de Griekse Raad van State is erg kritisch op de beslissingen van de migratie-autoriteiten en de EU-Turkije deal

De Griekse bevolking ondergaat de migratiecrisis hoofdzakelijk lijdzaam. Sommige Grieken verzetten zich, ondersteund door de partij De Gouden Dageraad. Sommige Grieken geven hulp en zorg aan de migranten.

Van protesten en strijd van migrantenzijde komt het soms ook, zoals een aantal keren op Lesbos in kamp Moria is voorgevallen.
Sommige migranten pikken hun uitzichtloze en inhumane omstandigheden niet meer en komen in opstand.

Dat zouden de migranten in Samos ook kunnen doen. Daarvoor is organisatie en leiderschap nodig. Het risico op een babylonische spraakverwarring en tegenstrijdige belangen liggen echter op de loer.
Er is veel verdeeldheid onder de migranten, ze leven in subgroepen met elkaar.

Vooralsnog wordt er gewacht, geflaneerd en gevist, gaat de zon opnieuw onder en is er weer een lome warme dag voorbij.

Marco

Voor nog meer informatie over de migratiecrisis in o.m. Griekenland zie: voortgangsverslag van maart 2018 over de uitvoering van de Europese migratieagenda
https://ec.europa.eu/home-affairs/sites/homeaffairs/files/what-we-do/policies/european-agenda-migration/20180314_progress-report-progress-report-european-agenda-migration_en.pdf

 


 

 

‘De geest moet waaien’*

IMG_20180505_173734294
Waarom al dat prikkeldraad en hekwerk? (foto MHO)
IMG_20180505_174628464_HDR
Kinderen blijven spelen (foto MHO)
IMG_20180505_174958784.jpg
Weg van Samos Stad centrum naar vluchtelingenkamp/ hotspot (foto MHO)

Leestijd, 5-6 minuten

Samos stad/ Pythagorion, 5 mei 2018

Beste lezer.

Eens zag ik een documentaire over een man die een lange gevangenisstraf erop had zitten. Toen hij uit detentie werd ontslagen vroeg de interviewer hem wat hij als eerste wilde doen, nu hij weer vrij was.
Hij zei dat hij het liefst naar de Afsluitdijk wilde, om daar te genieten van het uitzicht, de lucht, de zee en de wind. Zij  reden met elkaar naar de Afsluitdijk en de ex-gevangene stond daar tijden lang met zijn hoofd in de wind, kijkend naar de lucht en de zee, vlakbij het monument van Cornelis Lely.

Afbeeldingsresultaat voor afsluitdijk

Wat is en betekent vrijheid?
Het is vandaag bevrijdingsdag in Nederland, een dag die altijd wat halfslachtig wordt gevierd. Één keer in de vijf jaar is 5 mei een vrije dag.
Er zijn vandaag overal festivals, een bevrijdingsvuur, een parade in Wageningen.
Naar festivals en concerten kun je het hele jaar door gaan. De vrijheid om te gaan en te staan waar je wilt is alom tegenwoordig.

Eerlijk gezegd kan ik mij moeilijk voorstellen hoe het zou zijn als ik zelf onvrij zou zijn, geketend door en op op mijn hoede voor de macht en willekeur van de staat.
Een mooi gedachtenexperiment zou kunnen zijn dat we in plaats van een Bevrijdingsdag een Dag van de Onvrijheid organiseren, een soort Politiestaat-carnaval, waar mensen voor 1 dag rechteloos zijn en de staat, de politie met volledige willekeur mag optreden. Mensen worden zomaar opgepakt en gedetineerd zonder tussenkomst van een advocaat of rechter-commissaris, bankaccounts worden door de overheid geblokkeerd en eigendommen worden geconfisceerd. Er mag verder geen disproportioneel geweld worden gebruikt en er mogen geen doden vallen. Het moet wel leuk blijven.

Hier gaat de roman over van de Franse schrijver Paroutaud, de ongewisse stad.

De kroegbaas verrees vanaf zijn middel boven de zinken toog, ingeklemd tussen twee perculators, en staarde naar het plafond.’ Deze sinistere kroegbaas Nabus vertelt aan Ranède en aan de lezer hoe de wetten en regels precies werken in de stad waar Ranède is beland. Al is het woord ‘precies’ hier misschien niet helemaal op de juiste plaats. Er is namelijk geen enkele zekerheid wat betreft de wetten: sommige zijn permanent, andere zijn maar één dag geldig en kunnen diezelfde dag nog veranderen. De naleving van de wetten wordt gecontroleerd door mannen met petten die bij een getuigenis niet vragen naar je echte naam maar naar de naam die je graag zou willen hebben. Thuisblijven heeft geen zin ‘want het kan goed zijn dat het juist die dag verboden is om thuis te blijven’.
https://www.athenaeum.nl/recensies/2017/gruwen-en-grijnzen-in-de-stad-van-paroutaud/

Het zal wel bij gedachtes blijven….

Hier op Samos is alles wat een mens kan wensen: natuur, zee, schitterende baaitjes helemaal voor jezelf, schilderachtige stadjes, prachtige in bloei staande bomen en planten, cocktailbars, restaurants met heerlijk eten, koffietentjes….

Alleen op reis voelt erg vrij. Binnen mijn fysieke, mentale en financiële mogelijkheden en als ik mij gedraag binnen de grenzen van van de Griekse wet en het moreel en maatschappelijk betamelijke kan ik doen wat ik wil:
De hele dag in bed blijven liggen; acht cocktails, 7 halve liters Grieks bier, 12 glazen rode wijn en 3 ouzo’s drinken; een dagtocht maken naar de meest afgelegen baaitjes; foto’s maken van cactussen of straatkatten; zwemmen, lezen, winkelen, nachtenlang dansen in clubs, wandelingen maken, schrijven, lezen, voor me uit staren, vissen, duiken en ga zo maar door.
Het zal de Griekse overheid een rotzorg zijn wat ik met mijn vrijheid uitspook.
Het risiso is ook nog eens heel klein dat in een achteraf steegje in Pythagorion of Vathy mijn hoofd met een klauwhamer tot moes wordt geslagen en mijn vrijheid teloor gaat.
Als de dader dan maar geen Afghaan is.

Afbeeldingsresultaat voor klauwhamer
Mijn vrijheidsgevoel doet mijn fantasie op hol slaan.

Isaiah Berlin heeft het onderscheid aangebracht tussen negatieve en positieve vrijheid.
Negatieve vrijheid is vrijheid die zo min mogelijk wordt ingeperkt door overheidsbemoeienis. Een liberaal vrijheidsbegrip dat samenhangt met burgerrechten als vrijheid van organisatie, vrijheid van religie en recht van privacy en eigendom.
Met positieve vrijheid doelt Berlin op iets anders. Vrijheid tot. Waarvoor en hoe ga je je vrijheid gebruiken? Met wat voor doel? Vrijheid leidt tot keuzes en tot verantwoordelijkheden. Daar horen grondrechten als uitingsvrijheid en demonstratievrijheid bij.
Republikeinen, vinden in navolging van onder meer Aristoteles en Hannah Arendt dat vrijheid gebruikt moet worden om de publieke zaak en de gemeenschap te dienen. De mens is volgens hun tenslotte een politiek dier, een zoon politicon.
Sartre vond dat de existentiële vrijheid tot keuzes en verantwoordelijkheden leidden die tot uiting zouden moeten komen in engagement met de minder bedeelden op deze wereld. Heidegger vond dat de existentiële leegte in een nihilistische wereld zonder God en waarheid tot uiting moest komen in het stellen van persoonljke doelen die tot persoonlijke zingeving zouden leiden.

In mijn optiek kunnen beide vormen van vrijheid niet zonder elkaar. Het is fijn om vrij te zijn van willekeurig optreden van de overheid en dat een individu een aantal  fundamentele rechten heeft waar de overheid op afstand van moet blijven.
Vrij zijn om te doen wat je wilt, binnen de grenzen van de wet en zonder dat je de vrijheden van anderen schaadt.
Wat vervolgens iedereen met die vrijheid doet, dat is dan weer een vrije keuze. Zelf leef  ik denk ik ergens tussen libertair, hedonisme, verantwoordelijkheidsbesef en engagement in.

Hier op Samos leef ik overigens tamelijk gedisciplineerd. Vandaag weer braaf 8 uur opgestaan, hardgelopen, gewerkt van 10 tot 15:00 met lunch, geslapen en daarna richting Samos stad.

Ik twijfelde of ik weer naar de hotspot zou gaan. Ik wilde geen ‘aapjes’ kijken, maar voelde me toch aangetrokken tot deze buitennissige plek.
Ik kon gewoon weer doorlopen.
Halverwege het kamp ben ik gaan zitten in de buurt van wat spelende kinderen.
Een Irakees of Syrisch jongetje van een jaar of 6-8 hing gevaarlijk boven een afgrond om een tak van een boom te pakken. Ik zei dat het gevaarlijk was en dat hij zijn benen kon breken of erger.
Op deze plek heb ik ook wat foto’s genomen die je bovenin het blog aantreft.

De taferelen waren net als de vorige keer in het kamp en Samos stad. Door het warme weer was er een soort campingsfeer in de hotspot ontstaan. Iedereen was buiten aan het zitten, met de telefoon bezig, aan het kletsen en chillen en kinderen waren volop aan het spelen. Met name voetballen was een ingewikkelde opgave, omdat de weg in het kamp nogal stijl naar boven/beneden loopt. Één keer de bal niet goed keepen en deze rolde zo naar de zee. Bewijs van spreke.

In Samos stad wandelde ik wat rond en sprak met een Afghaanse en Iraakse jongen die naast mij op het bankje van het centrale plein zaten. Ze waren pas 15 dagen hier op Samos. Via Turkije met een bootje gekomen. Ik vroeg wat ze van plan waren. Ze waren nogal laconiek. Athene? Samos was ook goed.

Aan de boulevard zitten veel migranten te vissen. Visje vangen. Visje bakken.

Afbeeldingsresultaat voor vis bakken

De meeste migranten hebben onveilige landen als Irak, Afghanistan, Congo of Syrië verlaten. Landen met een willekeurig, corrupt of zwak overheidsbestuur. Of een situatie van burgeroorlog. Of nauwelijks economische perspectieven of opleidingskansen voor hun kinderen. De staten waar ze vandaan komen kunnen fundamentele mensenrechten
niet waarborgen of veiligheid, welzijn en welvaart bieden.

De vraag is of de migranten in Griekenland of Samos qua vrijheid beter af zijn.
Voor wat betreft de negatieve vrijheid denk ik wel, ook al is de privacy in de hotspot minimaal. In ieder geval is er bescherming van de Griekse staat, beperkte rechtsbijstand en een zakgeldregeling.
Het ellenlange wachten op uitsluitsel van de asielprocedure en permanenter verblijf, het gebrek aan perspectief in Griekenland roept de vraag op wat deze migranten met deze relatieve vrijheid, hun leven en hun toekomst op termijn kunnen doen en wat onze verantwoordelijkheid daarin is.

Marco

Johnny van Doorn, de geest moet waaien, de Bezige Bij, 1977
http://uitgelezenboeken.blogspot.nl/2015/04/johnny-van-doorn-de-geest-moet-waaien.html