Containment

Leestijd circa 4 minuten

Amsterdam, 20 juni 2017

Beste lezer,

Op mijn brief aan Lodewijk van 9 februari jl. is (nog) geen reactie gekomen. Evenmin van het partijkantoor van de Partij van de Arbeid.
Wel een vriendelijke ontvangstbevestiging:
Hartelijk dank voor uw e-mailbericht. Hans Spekman krijgt dagelijks vele e-mails. Hij leest deze wel allemaal, maar kan helaas niet altijd persoonlijk reageren. Daarom helpt een aantal medewerkers van het partijbureau hem daarbij. Wij proberen elk bericht zo snel mogelijk te beantwoorden, maar door de grote hoeveelheid mail die Hans ontvangt, lukt dit niet altijd. Wij vragen hiervoor uw begrip en doen ons best om uw bericht tijdig van een antwoord te voorzien. Wilt u alvast meer informatie over onze standpunten? Kijk dan op http://www.pvda.nl. (…) Met vriendelijke groet, Partij van de Arbeid.

Mijn stem is dus op 15 maart naar een andere partij gegaan. En dat gold kennelijk voor veel PvdA-leden of voormalige PvdA-stemmers.

Inmiddels is de formatie al ruim 3 maanden bezig en zijn onderhandelingen met Groen Links tot twee keer toe stuk gelopen op het thema aanpak migratie. Dat ging afgelopen dinsdag om de volgende tekst:

De afspraak tussen de EU en Turkije beweegt zich binnen de grenzen van het recht zoals dat in volkenrechtelijke verdragen, waaronder het Vluchtelingenverdrag, met het individuele recht op asiel is opgenomen. Ook materieel wordt aan die verdragen voldaan door de combinatie van de voorprocedure in Griekenland en waarborgen voor bescherming in Turkije zoals de inachtneming van het beginsel van non-refoulement, een veilige opvang, adequate voorzieningen en de verlening van een status die effectieve bescherming biedt.
Bij de uitvoering kan het toezicht verder worden versterkt. Vergelijkbare afspraken zijn mogelijk tussen de EU en landen in Noord-Afrika. Doel is ook daar te bereiken dat alle migranten worden beschermd in overeenstemming met de relevante internationale standaarden en met respect voor het beginsel van non-refoulement. Daarbij worden de opgedane ervaringen bij de uitvoering van de afspraken met Turkije, eventuele rechterlijke uitspraken die daarop betrekking hebben en in de praktijk ontwikkelde bestuurlijke methoden, zoals bijvoorbeeld in Griekenland met assistentie vanuit lidstaten van de EU, betrokken. Ook de UNHCR heeft hierbij een rol. Over de nieuwe afspraken kan juridisch advies worden gevraagd. Belangrijk blijft eerder de aanpak van grondoorzaken van de migratie.

Afbeeldingsresultaat voor jesse klaver

Jesse Klaver heeft veel kritiek over zich heen gehad dat hij om dit – voor hem onacceptabele – voorstel de verdere onderhandelingen afbrak.
Ook kreeg deze move van Jesse steun vanuit onder meer de ‘asiellobby’, talrijke ngo’s en diverse migratiedeskundigen.
Vanuit overwegingen van bestuurlijke verantwoordelijkheid of politiek pragmatisme was zijn besluit wellicht onverstandig. Vanuit politieke strategische overwegingen misschien verstandig: Groen Links moet wel zichtbaar blijven binnen een nieuwe coalitie en Groen Links zal met name op het migratie- en duurzaamheidsdossier door de GL-kiezers bij toekomstige verkiezingen worden afgerekend.

Maar even los van de Nederlandse partijpolitiek vind ik de voorgestelde tekst wel een fundamentele wijziging van het Nederlandse migratie- en asielbeleid. Als deze uitgangspunten nieuw kabinetsbeleid worden, dan is sprake van een nieuwe doctrine die veel vragen oproept en om een goed maatschappelijk en politiek debat vraagt.

Bij een nieuwe doctrine dacht ik aan de Truman-doctrine uit de late jaren 40 van de vorige eeuw. Verwoest West-Europa, het Marshall plan om Europese staten er weer financieel-economisch bovenop te helpen en de politieke strategie van containment om de Russische invloedssfeer in Europa in te dammen. Een staaltje politiek realisme.

Zo wordt het sluiten van de grenzen tussen de EU-lidstaten begin 2016 en de EU-Turkije overeenkomst van maart 2016 ook geduid: als daden van politiek realisme binnen de kaders van het internationale recht. Als een adequate reactie op de chaotische situatie in 2015 met de facto open grenzen en honderdduizenden op drift geraakte migranten richting Noord-West Europa.
https://www.nrc.nl/nieuws/2017/06/16/het-makkelijke-morele-gelijk-van-jesse-klaver-11097360-a1563279

Realistisch is de EU-Turkije overeenkomst zeker als je kijkt naar de hoeveelheid migranten die op dit moment via de Egeische zeeroute naar Griekenland komen.
50 per dag in plaats van gemiddeld 8000(!) per dag in het najaar van 2015.
Die aantallen migranten waren op lange termijn ook niet houdbaar en ontwrichtend voor Griekenland en andere EU-lidstaten, met name Duitsland en Zweden.
Bovendien zaten er tussen die migranten veel mensen die langere tijd in Turkije waren verbleven en ook mensen die naar een beter economisch perspectief zochten.

Ik moet dan vaak denken aan die groepen Afghaanse jongens op Leros in januari 2016.
Zij waren met tientallen, kekke jasjes aan, beetje rellerig. Op weg naar een nieuwe toekomst in Europa. Niet echt ontheemden. Meer gelukszoekers, in de positieve betekenis dan.

De overeenkomst tussen de EU en Turkije is een noodmaatregel, eigenlijk een soort experiment of pilot.
En als je de feiten en cijfers nader beschouwt dan schort er nog heel veel aan de uitvoering van de overeenkomst en is de naleving van onze – EU – internationale verplichtingen op het terrein van het asiel- en vluchtelingenrecht dubieus te noemen.
* Zo zijn de leefomstandigheden van de 60.000 migranten in Griekenland nog steeds erbarmelijk. Sommige mensen zitten nu al anderhalf jaar vast zonder duidelijk toekomstperspectief. Vaak is men nog geen eens officieel geregistreerd of langdurig wachtend in een asielprocedure;
* De toegezegde hulp en assistentie van de EU-lidstaten aan Griekenland (opvangfaciliteiten en assistentie bij asielprocedure) komt zeer langzaam van de grond;
* Sinds maart 2016 zijn slechts circa 1500 migranten daadwerkelijk naar Turkije teruggestuurd;
* Sinds maart 2016 zijn 6.254 mensen, met name Syriërs,vanuit Turkije hervestigd in EU-lidstaten
* Weigeren een aantal EU-lidstaten – Polen, Tjechië en Hongarije – categorisch de Europese Raadsbesluiten van 22 juli en 22 september 2015 tot herplaatsingen van personen die duidelijk internationale bescherming nodig hebben uit te voeren;
* Is het nogal discutabel om Turkije als een veilig derde land te beschouwen waar internationale bescherming van vluchtelingen en ontheemden gegarandeerd is.
Bovendien is juridisch nog steeds onzeker of de Griekse Raad van State Turkije als een veilig derde land beschouwd, waar asielzoekers naar mogen worden teruggestuurd.
De uitspraak daarover is nog steeds niet bekend.
https://www.eumonitor.nl/9353000/1/j4nvhdfdk3hydzq_j9vvik7m1c3gyxp/vkc8gxm3fjzx#p2
* Maakt deals met dubieuze staten ons chantabel.

Afbeeldingsresultaat voor eu turkije verklaring

En zou dit model, experiment of pilot – van door de EU gefinancierde opvang in de regio – als goed voorbeeld moeten dienen voor het toekomstige migratiebeleid van de Nederlandse regering en de EU? In deze vorm hoop ik niet, al zie ik wel contouren die bij kunnen dragen aan een rechtvaardiger asiel- en migratiebeleid binnen de EU.

Daarvoor wil ik een kort uitstapje maken naar het beroemde Vluchtelingenverdrag, het verdrag van Genève uit 1951 en gewijzigd en uitgebreid bij protocol van 1967.
Vluchteling volgens dit verdrag is diegene die (…) uit gegronde vrees voor vervolging wegens zijn ras, godsdienst, nationaliteit, het behoren tot een bepaalde sociale groep of zijn politieke overtuiging, zich bevindt buiten het land waarvan hij de nationaliteit bezit, en die de bescherming van dat land niet kan of, uit hoofde van bovenbedoelde vrees, niet wil inroepen, of die, indien hij geen nationaliteit bezit en ten gevolge van bovenbedoelde gebeurtenissen verblijft buiten het land waar hij vroeger zijn gewone verblijfplaats had, daarheen niet kan of, uit hoofde van bovenbedoelde vrees, niet wil terugkeren.

Binnen Nederland heeft dit verdrag een steeds meer individueler juridische interpretatie gekregen. Dat wil zeggen: pas als je aantoonbaar of aannemelijk hebt gemaakt dat je gegronde vrees hebt dat juist jij gegronde vrees voor vervolging hebt, dan komt je in aanmerking voor toelating als vluchteling op grond van dit verdrag.
Goede voorbeelden hiervan zijn critici van dictatoriale regimes in Syrië of Iran of de jonge mannen afkomstig uit Eritrea die hun leven lang militaire dienst moete vervullen.

Ontheemden als gevolg van burgeroorlogen in Syrië, Irak, Afganistan en vroeger voormalig Joegoslavië krijgen geen toelating op basis van het vluchtelingenverdrag, maar op basis van onze eigen Vreemdelingenwet.
Artikel 29 Vreemdelingenwet
1 Een verblijfsvergunning voor bepaalde tijd als bedoeld in artikel 28 kan worden verleend aan de vreemdeling:
a. die verdragsvluchteling is; of
b. die aannemelijk heeft gemaakt dat hij gegronde redenen heeft om aan te nemen dat hij bij uitzetting een reëel risico loopt op ernstige schade, bestaande uit:
1°. doodstraf of executie;
2°. folteringen, onmenselijke of vernederende behandelingen of bestraffingen; of
3°. ernstige en individuele bedreiging van het leven of de persoon van een burger als gevolg van willekeurig geweld in het kader van een internationaal of binnenlands gewapend conflict.

Met andere woorden, het belang en de status van dit Vluchtelingenverdrag is minder groot dan men zou vermoeden.
Daarentegen heeft de EU verschillende richtlijnen vastgesteld waarbinnen afspraken zijn gemaakt over opvang, asielprocedure en integratie van toegelaten asielzoekers, of ze nu vluchteling zijn of ontheemd.
Verder bepaald iedere lidstaat nog zelf volgens eigen landelijke criteria of een asielzoeker als vluchteling wordt toegelaten of op grond van een andere titel verblijf krijgt. Ook bepaalt iedere EU-lidstaat nog zelf welk land wel of niet als een veilig derde land wordt beschouwd. Vandaar het belang van de uitspraak van de Griekse Raad van State over Turkije als wel of geen veilig derde land.
Kortom, het inhoudelijke – materiële – asielrecht is nog niet geharmoniseerd binnen de EU.

Wat verder opvalt in het vluchtelingen- en asielrecht is dat bescherming en toelating krijgen van een andere EU lidstaat een hele onderneming is. Het is niet mogelijk een asielaanvraag te doen bij een ambassade of consulaat in het land van herkomst of in een vluchtelingenkamp in de regio.
Er is veel geld nodig om het land van herkomst te verlaten en vaak een risicovolle reis en een illegale grensoverschrijding.
Bescherming krijgen van een andere staat is veelal weggelegd voor migranten die zo’n risico willen nemen en die dit kunnen financieren.

Een realistischer en rechtvaardiger asielbeleid moet daarmee volgens mij voldoen aan de volgende voorwaarden:
* een uniform geharominiseerd materieel en procedureel EU-beleid;
* in beginsel gebaseerd te zijn op uitnodiging  door de EU, voorgeselecteerd door de EU, in samenspraak met UNHCR en NGO’s;
* met wettelijk vastgestelde en daadwerkelijk nageleefde en gehandhaafde ruimhartige minimumquota verdeeld over de EU-lidstaten (bijvoorbeeld 200.000 per jaar);
* de EU-lidstaten financieren & faciliteren mede opvang van ontheemden in ‘de regio’ en werken samen met opvangkampen, UNHCR en ngo’s die daar ter plekke werkzaam zijn (bijvoorbeeld in Turkije, Jordanië en Libanon.
* de EU-lidstaten dragen mede zorg voor de structurele verbetering van de leefomstandigheden in kampen in de regio en stimuleren daar persoonlijke & professionele ontwikkeling en ondernemerschap van de mensen die aldaar verblijven.

Afbeeldingsresultaat voor vluchtelingenkamp

Nederland zou in zo’n model makkelijk 20.000 ontheemden/vluchtelingen per jaar kunnen opnemen. In de periode 2002-2013 kwamen deze aantallen ook niet boven de 20.000 aanvragen. Pas in 2015 steeg het aantal eerste aanvragen naar 43.000 en met gezinshereniging naar zo’n 60.000 aanvragen.  https://ind.nl/en/Documents/AT_December_2015.pdf

Maar de aantallen op zichzelf zeggen niet zoveel.
Het maatschappelijke klimaat, de publieke opinie of het draagvlak wordt veelal bepaald door berichtgeving in de media en de wijze waarop de opvang, de toelating en de integratie van asielzoekers door de overheid wordt georganiseerd.
In 2015 waren dat gebrek aan opvang-plaatsen, leuren met migranten, boze en bezorgde omwonenden. Dit voedde verder de al gepolariseerde discussie over de multiculturele samenleving. En naast zorg en verzet was er ook veel solidariteit en hulp.
En nog steeds. 1000-en vrijwilligers zetten zich actief in voor asielzoekers en vluchtelingen.
Ook is er steeds meer kennis over hoe integratie van asielzoekers en statushouders succesvol kan zijn. Dat heeft vaak met snelheid en maatwerk te maken: zo snel mogelijk de Nederlandse taal onder de knie krijgen, talentscouting en verdere professionele ontwikkeling door stages en vrijwilligerswerk en coaching bij toeleiding naar betaalde arbeid.

De tekst die Jesse vorige week van Tjeenk Willink onder ogen kreeg bevat rijkelijk vage taal. Onduidelijk blijft of over deze tekst niet meer te onderhandelen viel.
Maar goed, als dit de contouren waren van een nieuw migratieparadigma of doctrine van onze nieuwe regering dan denk ik dat Jesse er goed aan heeft gedaan om hier niet mee akkoord te gaan.
Een goede doctrine is geen pilot. Nederland en de EU zouden enerzijds moeten uitgaan van het welbegrepen eigenbelang – controle van de buitengrenzen – en anderzijds van het in onderlinge solidariteit realiseren van Europese waarden, zoals het recht op asiel.
De overeenkomst EU-Turkije komt daar nog niet bij in de buurt.

Marco

Advertenties

Brief aan Lodewijk

Amsterdam, 9 februari 2017

Beste lezer,

De onderstaande brief is verstuurd naar een aantal kranten en Lodewijk zelf.

Beste Lodewijk,

Tijdens het lijsttrekkersdebat van 3 december jl. in Amsterdam tussen Diederik en jou twijfelde ik nog.
Totdat Diederik de EU-Turkije deal als een wapenfeit van het kabinet – en dus ook van de PvdA – presenteerde. Jij zei er destijds niet zoveel over.
Bij de interruptiemicrofoon was het erg druk. Ik besloot mijn stem aan jou te geven.

De afgelopen dagen was ik op Lesbos. Vorig jaar ben ik vier keer in vluchtelingenkampen in Griekenland geweest. Op Leros, in Idomeni en in Malakasa.

Ik deed vrijwilligerswerk voor de Stichting Bootvluchteling.

In de periode januari 2016 tot op heden heb ik de situatie in Griekenland geobserveerd en nader onderzocht. Daarover heb ik inmiddels zeven-en-veertig blogs geschreven.
Over de vluchtelingencrisis, de oorzaken, de politieke en juridische duiding en de gevolgen voor Griekenland, Nederland en de Europese Unie.

Op Lesbos zijn deze week een aantal collega-docenten en studenten van de Hogeschool van Amsterdam werkzaam voor de Nederlandse zelforganisatie Movement on the Ground. Zij verrichten momenteel vrijwilligerswerk in het kamp Kara Tepe. Een modelkamp wat mij betreft. De daar actieve vrijwilligersorganisaties beogen verbetering van de kwaliteit van leven in dat kamp, dat eigenlijk beter een modeldorp genoemd kan worden. Geen rijen voor het eten; diverse activiteiten voor kinderen en volwassenen; werken aan meer autonomie van de bewoners, werken aan persoonlijke ontwikkeling en zelfredzaamheid. De verbeteringen in Kara Tepe zijn bewerkstelligd door de niet aflatende inspanning van vele vrijwilligers uit de hele wereld. De financiering komt van diverse private fondsen. Niet vanuit de EU, niet van de Griekse autoriteiten.

Ook ben ik bij het kamp Moria op Lesbos geweest. Afgesloten door hoge hekken en muren, rollen prikkeldraad, vele wooncabins met nauwelijks ruimte ertussen. Koepeltentjes in de sneeuw. Moria is de facto een concentratiekamp. Urenlange rijen wachten voor het eten. Drie keer per dag. Geen privacy. Zeer beperkte medische zorg. Onveiligheid. Criminaliteit, verkrachting, brandstichting, doden. NGO’s, artsen, verpleegkundigen, hulpverleners, vrijwilligers vragen inmiddels veel aandacht hiervoor.

Overduidelijk is ook dat de Griekse overheid zelf niet goed in staat is om de opvang en asielprocedures van migranten, die gestrand zijn in Griekenland, adequaat te organiseren. Ik hoef alleen maar te verwijzen naar het laatste verslag, d.d. 8 december 2016, van de Europese Commissie over de vooruitgang van de uitvoering van de Verklaring EU-Turkije.  Persoonlijk heb ik van de week ook zelf vast kunnen stellen dat de Grieken deze uitvoering op geen enkele wijze aan kunnen. De opvang van migranten is miserabel, mensonterend en volstrekt in strijd met het respect voor de menselijke waardigheid. Een migrant is geen crimineel. En zelfs criminelen hebben het vele male beter dan de gestrande migranten in Griekenland.

Mijn vragen aan jou, Lodewijk, lijsttrekker van de PvdA en excellentie/vice premier zijn: accepteert de PvdA zulke concentratiekampen – eufemistisch hotspots genoemd – in Europa? Binnen de EU?

Honderden miljoenen euro’s heeft Griekenland inmiddels van de EU toegekend gekregen. Is dit dan de kwaliteit van opvang die Griekenland, de EU, Nederland, wenst te leveren aan migranten? Dit kan toch veel beter en humaner?

Jouw politieke missie als lijsttrekker van de PvdA is onder andere om je meer in te zetten voor het compenseren van de nadelen van het vrije verkeer binnen de Europese Unie voor Nederlandse werknemers en zelfstandigen. Dat vind ik legitiem en ondersteun ik ten zeerste.

De PvdA staat echter ook voor de bevordering van de internationale rechtsorde, het ruimhartig uitvoeren van de mensenrechtenverdragen, waaronder het Vluchtelingenverdrag en het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens.

Mijn stem heb je aanvankelijk in december gekregen.

De uitwerking van de EU-Turkije deal is echter gestrand. De deal leidt tot concentratiekampen binnen de EU, blameert ons humane en morele kompas en maakt ons chantabel voor Turkije.

Mijn vragen aan jou zijn: wat is jouw positie en die van de PvdA hierin? Wat zijn jouw antwoorden en plannen om de situatie in Griekenland te veranderen en te verbeteren? Of wil je het zo laten als het nu is?

Mijn uiteindelijke stem aan jou is afhankelijk van jouw antwoorden op deze vragen. Anders zal ik door nood gedwongen toch mijn stem aan een andere politieke partij moeten geven.

Hartelijke groet,

Marco Hofman

Hogeschooldocent

Dit artikel is op persoonlijke titel geschreven

De opstandige mens, de mens in opstand

Athene-Amsterdam, 6 februari 2017

Leestijd 6 minuten

Beste lezer,

‘De hel, zijn dat de anderen? Nee, de anderen doen ons ontstaan. Pas in de samenleving krijgen we een menselijke waarde die superieur is aan de dierlijke waarde’
(Camus, de mens in opstand, uit De Groene Amsterdammer 18 maart 2005).

De vogels fluiten om 6.50 uur in de olijfboomgaard als ik nog even koffie drink op het stenen bankje voor mijn natuurstenen huisje. De aarde draait zich hier weer naar de zon toe.

De neef van de restauranthouder van gisteravond blijkt taxichauffeur en brengt mij naar het vliegveld ten zuiden van Mytilini. We praten wat over de schoonheid van het eiland, de economische crisis in Griekenland, de politiek, kamp Moria, de vluchtelingen.
Hij is teleurgesteld in de autoriteiten en wenst de migranten het beste en beseft ook dat ze voorlopig zullen blijven en dat er nog meer mensen zullen arriveren. Veel Grieken zijn berustend en maken er maar het beste van. Met deze taxirit kan hij weer een paar dagen vooruit.

In de zee zie ik halverwege Lesbos en Turkije een NAVO schip varen.

De huidige migratie naar Lesbos, Lampedusa etc. vraagt veel van de bewoners en is ontwrichtend voor de eilandeconomie. Migratie is een globaal en complex vraagstuk dat zich aandient voor Lesbos, voor Griekenland, voor Europa, voor ons.

Het vraagstuk is zo complex en meervoudig. Er bestaan geen makkelijke oplossingen.
Dat weet iedereen die zich heeft geïnformeerd en erover nadenkt.

Hoe meer je er van weet, hoe meer aspecten en nieuwe vragen er zijn. De waarheden over en de oplossingen voor de huidige migratie zijn als een langzaam voortschrijdend proces van waarheidsvinding, inzicht en strijd. Als een enorme gletsjer die onherroeplijk voortschrijdt en op ons afkomt.

Tijdens het bezoek aan Lesbos en de zintuiglijke ervaring met het eiland, de migranten, de bewoners en de vrijwilligers is dat het feitelijke en intuïtieve inzicht.

Met de te raadplegen cijfers en schriftelijke bronnen, gevoerde gesprekken en individuele verhalen nader je de werkelijkheid van dit migratievraagstuk. Een werkelijkheid die we kunnen duiden, maar nooit helemaal kunnen kennen. We cirkelen eromheen.

Filosofische bronnen kunnen ook inzicht geven in de huidige migratie. In dit blog heb ik er al diverse aangehaald.
In de kersvakantie las ik een een prachtig boek over Spinoza van Maarten van Buuren: Spinoza. Vijf wegen naar de vrijheid.
Spinoza is een echte 17e eeuwse natuurwet- en natuurrechtdenker op zoek naar universeel geldende  wetten. God stelt hij gelijk aan de natuur. Hij brengt determinatie en vrijheid met elkaar in verband. Kernbegrip is de Conatus, de (oer)kiemkracht van de Natuur, het Leven, de Mens.
Deze conatus uit zich in:
Levensdrift: het streven naar zelfbehoud en zelfhandhaving. Het welbegrepen eigenbelang.
Appetitus: het aantrekken van alles wat het zelfbehoud bevordert en het afstoten van alles wat het zelfbehoud bedreigt. Een doelgericht streven.
Cupiditas: de (geestelijke) begeerte om te denken, zelf te oordelen, te reflecteren en lief te hebben.

De rede heeft tot taak de Conatus te sturen. Een in essentie zelfcorrigerend vermogen van de levensdrift dat ieder mens heeft. Uiteraard verschillen mensen in deze vermogens en gebruikt niet ieder mens het potentieel van zijn of haar vermogen.
Conatus is echter de essentie van het mens zijn.
Hoe Spinoza over levensmoeheid dacht, weet ik overigens niet. Hij is zelf slechts 45 jaar oud geworden (geen zelfmoord).
Conatus impliceert ook individuele vrijheid en autonomie. Als mensen hierover geen samenlevingsafspraken maken leidt dat tot afname van de individuele vrijheid van de meeste mensen. Hier volgt Spinoza een Hobbesiaanse redenering: in de natuursituatie, zonder rechtvaardige en gemeenschappelijk gedragen wetgeving en overheid, bestaat er geen goed en kwaad meer. Iedereen streeft naar zelfbehoud of zelfhandhaving, desnoods ten koste van anderen.
De situatie in Moria lijkt hier wel wat op. Geweld, brandstichting, verkrachting en criminaliteit. En ook de situatie in veel staten of failed states waar migranten vandaan komen. De meeste migranten komen uit oorlogsgebieden en landen waar geen sprake is van een democratische rechtsstaat met een verdelende economische rechtvaardigheid. Migratie is wat mij betreft ook uit deze Conatus-gedachte te verklaren.

Spinoza acht de individuele vrijheid en autonomie heel hoog.
Binnen een vrije samenleving is de mens vrij in zijn handelen en bewegingen, binnen de beperkingen van de rechtvaardige wetgeving. Absoluut vrij is de mens in zijn denken. Niemand heeft toegang tot het denken van een individu.
Het is een onvervreemdbaar recht.
Voor Spinoza is het ook een ideaal: werkelijk vrij is wie vrij denkt.
Vrij in de zin van: kritisch, zoekend, luisterend, informerend, ter discussie stellend, om zo tot een oordeel te komen over de feiten, de werkelijkheid, het vraagstuk, de mogelijke oplossingen.
Dat kan vrijwel ieder mens binnen zijn of haar vermogens.
Wat mij betreft wordt dat het nieuwe normaal. Use your brains. Verstand en rede. NORMAAL. DOEN.


De schrijver en existentialist Albert Camus borduurt voort op het Spinozistische vrijheidsbegrip.
De existentie van de mens gaat aan de essentie vooraf. De menselijk essentie is voor Camus: vrijheid en autonomie, verbonden aan handelen, keuzes, verantwoordelijkheid en engagement.
Dat engagement uit zich nog wel eens in een utopisch verlangen naar een revolutionaire omwenteling van de staat en de samenleving. Een neo-marxistisch verlangen, een fascistisch verlangen, een populistisch verlangen.
Camus schrijft in zijn essay, de mens in opstand, dat de mens als vrij en autonoom individu – zeker in een vrije samenleving – altijd nee kan zeggen.
Nee tegen besluiten, uitspraken en handelingen van autoriteiten. Wanneer volgens de individuele mens of een collectief sprake is van schending van recht, van willekeur, van individueel en collectief geweten, van onjuist en onvoldoende argumentatie van besluiten. Van leidinggevenden, overheden, van gezag, van machthebbers, van bureaucraten, van systemen.
Macht en gezag zijn uiteindelijk afhankelijk van individuele collectieve acceptatie van deze machts- en gezagsuitoefening.

Nee zeggen is voor Camus ook een ja zeggen.
Dat ja gaat niet over een utopische stellingname, een blauwdruk, een allesomvattend plan, een totale omwenteling, de rechtvaardige samenleving. Dat soort verlangen leidt alleen maar tot bevestiging van het eigen gelijk, het verlies van de menselijke maat, de onderschatting van de weerbarstige veelvormige werkelijkheid en de menselijke feilbaarheid.
Het antwoord JA op het NEE is zoveel mogelijk concreet, haalbaar, houdbaar en heeft respect voor de menselijke maat.
Migranten hebben hun individuele autonomie al uitgeoefend. Ze hebben de keuze gemaakt om hun land van herkomst te verlaten en voor een andere en betere toekomst te kiezen. Ze hebben NEE gezegd tegen hun eigen autoriteiten. Gestemd met hun voeten. Ze hebben een blijvend enorm politiek feit gecreëerd voor Griekenland, voor Europa.
Migranten zeggen ook NEE tegen de omstandigheden in Moria. Ze komen in opstand.
Ze zeggen JA tegen Kara Tepe waar het veilig is en waar de menselijke waardigheid geldt.

Het is ook aan ons ieder voor zich om hierin een NEE en een JA te formuleren.
Ik zal een voorschot nemen.

NEE tegen Moria, dat een concentratiekamp in Europa is,
JA voor Kara Tepe waar een veilige en menswaardige samenleving aan het ontstaan is

NEE tegen de EU-Turkije deal die onrechtvaardig en onuitvoerbaar is en de EU chantabel maakt,
JA voor investeren in kwalitatief goede opvang in Turkije, Jordanië en Libanon.

NEE tegen vrije migratie die onze samenlevingen in Europa uiteindelijk zal ontwrichten,
JA voor een rechtvaardige en ruimharige verdeling van migranten binnen de EU en andere staten

NEE tegen de niet controleerbare miljardeninjecties in Turkije en Griekenland,
JA voor meer financiering aan vrijwilligersorganisaties en zelforganisaties die aantoonbaar de omstandigheden van migranten hebben verbeterd.

NEE tegen grenzen dicht in en tussen onze vrije samenlevingen en open economieen,
JA voor beter toezicht op de buitengrenzen van de Europese Unie.

NEE tegen de Verelendung van Griekenland die de situatie niet meer aankan.
JA voor een snelle verdeling van de 60.000 migranten in Griekenland over een aantal (lid)staten waar de asielverzoeken verder worden afgehandeld (Duitsland, Nederland, Zweden en Noorwegen), wat de uitkomst ook moge zijn.

NEE tegen schofferende en intimiderende protesten en uitingen tegen migranten die komen of er al zijn
JA voor een actieve, duidelijke  en empathische benadering van tegenstanders van opvang van  asielzoekers of vestiging van migranten waar het gesprek – in wat voor vorm dan ook – met alle betrokkenen centraal blijft staan.

NEE tegen wegkijken
JA voor klein of wat groter engagement

Er is over migratie nog een hoop te verwonderen, te begrijpen, uit te spreken, plannen te maken, te doen.

Heel gewoon. NORMAAL. DOEN.

Marco

De ongrijpbare, steeds veranderlijke, werkelijkheid

Perama, 5 februari 2017

Leestijd circa 6 minuten

Beste lezer,

In het vissersplaatsje Skala Sykaminius in het noorden van Lesbos kreeg ik een SMS-bericht binnen: ‘Welkom in Turkije. Fijne reis gehad?‘ En wat info over tarieven.

Turkije ligt zo’n zes kilometer aan de overkant. Je kunt het heel goed zien liggen. Het is maar een klein stukje, maar er staat een forse stroming. Honderdduizenden mensen zijn hier sinds juni 2015 overgestoken; de meesten zijn gelukkig levend aangekomen.
Vele mensen zijn ook verdronken. Te krakkemikkige of te volle boot, te koud water, te sterke stroming en gewoon door niet te kunnen zwemmen.
De stadjes Skala Sykaminius en Mithymna hebben de meeste mensen zien komen.
Soms wel zesduizend per dag.
Dat zijn ze hier echt nog niet vergeten: de exodus, de tragiek en de hoop van zoveel mensen. Maar ook de weggevallen bronnen van inkomsten uit het toerisme.
De cijfers zijn niet eenduidig, maar elke bron spreekt van een terugloop van meer dan 50% in 2016 ten opzichte van 2015.


Mithymna

De vrijwilligersorganisatie Movement on the Ground is het initiatief van Laura en een aantal vrienden.
In september 2015 ontstaan, vlak na de schokkende beelden in de media van de verdronken, aangespoelde peuter Alan. Ze vertrok naar Lesbos en werkt daar nu al 17 maanden, 6 dagen per week, 12-15 uur per dag om humanitaire hulp aan de overgestoken migranten te verlenen. De organisatie is genoemd naar de locale Grieken en grassroots-organisaties die meteen in beweging en in actie kwamen, nadat vanaf juni 2015 elke dag honderden mensen vanuit Turkije naar Lesbos overstaken.
De grote organisaties – als de UNHCR – kwamen pas in november 2015 echt in beeld.
Deze beweging – movement – haalde de mensen uit het water, begroeven verdronkenen samen met de nabestaanden en verleenden de eerste noodhulp aan de mensen:
droge sokken, deken, eten en drinken en medische zorg.

Laura gaf ons vandaag een indrukwekkende tour langs plekken op Lesbos die herinneren aan de exodus september 2015-maart 2016. En ook nadien komen nog steeds mensen aan.
Zo is gisteren in Skala nog een boot met 104 migranten aan land gekomen. Iedereen is levend overgestoken en uiteindelijk doorgeleid naar Moria voor registratie.

Laura is zangeres en nu al een levende legende. Ze vertelt ons de hele dag het verhaal dat zich heeft afgespeeld op Lesbos. En dat verhaal bestaat weer uit zovele kleinere verhalen. Want wat zeggen die cijfers & statistieken en algemene woorden als vluchteling, migrant, exodus, oversteek nu eigenlijk?
Het zijn reducties van de werkelijkheid, abstracties die de weerbarstige werkelijkheid hanteerbaar en overzichtelijk proberen maken.
Zodra de gedetailleerde verhalen aan bod komen, je de zee, de golven en Turkije ziet, de aangespoelde bootjes, de rotsen, de wind hoort en voelt, de kleuren ziet en de geuren ruikt, dringen het verhaal & de gebeurtenissen pas echt tot je door. Ga je het echt begrijpen wat zich hier heeft afgespeeld en zich nog steeds afspeelt. Net als in Athene, Samos, Leros, Chios en al die andere plekken.

Ze vertelt gepassioneerd, bezield en ook gevoelsmatig wat afstandelijk. Alsof dat wat zij gezien en ervaren heeft nog niet echt bezonken en verwerkt is. Het is ook allemaal wel erg veel. Al die verschillende mensen, de vele lijken, de politiek van de (inter)nationale overheden, het doorlopend harde werken, de verantwoordelijkheden voor de bewoners van Kara Tepe.
Ze is een optimist en gelooft alleen nog in anarchisten en clowns.
Do it yourself in samenwerking met anderen en maak elke dag een goede grap.
Ik voel enige verwantschap.

Haar verhaal is ook een getuigenis en wellicht ook therapeutisch. In maart neemt ze een maand vrij om op adem en tot rust te komen. Achter de piano.

De gedetailleerde verhalen zijn indringend.
Maanden hebben hulpverleners in rijen in de zee gestaan als er een bootje aankwam.
Dat gebeurde meestal in het donker. Aan de Turkse kust vanuit het bos kwamen dan lichtseinen; wanneer er uit Lesbos werd teruggeseind wisten de migranten dat er hulp aan de overkant was. Op het strand van Lesbos brandden vuren, waadoor het zicht op het eiland werd verbeterd.
Eerst de motor van het bootje uit. Dan babies eruit, die van hand tot hand naar het strand werden overgebracht. Daarna de kleine kinderen en de rest van de volwassen en de koffers en tassen.

Sommige mensen verdronken ook nog toen de boot al vlakbij de hulpverleners was.
De Yezidi baby Lara verdronk onder de ogen van haar ouders en de hulpverleners.
Haar vader probeerde haar nog uit het water te halen, maar kon haar niet meer bereiken.
De baby is begraven. De familie zit inmiddels in Duitsland.

Op het strand ontstonden regelmatig schermutselingen met maffiosi die zich wilden ontfermen over de bootjes en de motoren die vervolgens weer werden doorverkocht aan mensensmokkelaars in Turkije.

De meeste zwemvesten waren gemaakt van zeer goedkoop schuimrubber materiaal dat water opneemt en daardoor zinkt in plaats van blijft drijven. Deze zwemvesten werden verkocht voor een aanzienlijk bedrag van 40-50 euro per stuk. Made in Turkey, made in China.

Na de eerste verleende noodhulp moest iedereen zich melden in Moria voor registratie. Dat moest de eerste maanden lopend. Babies, bejaarden, rolstoelen, iedereen.
Een tocht van 3 dagen over 70 km in zuidelijke richting. De Grieken zetten geen bussen in. Vrijwilligers mochten hen niet vervoeren op verdenking van mensensmokkel.

De huidige locale steun voor de oversteek van migranten naar Lesbos kan per stad verschillen. In het vissersplaatsje Skala zijn ze nog positief en geeft de locale bevolking nog steeds steun aan de migranten die nu nog oversteken.
In het prachtige middeleeuwse stadje Mithymna heeft het toerisme een enorme klap gehad en is de aanhang voor de Gouden Dageraad (fascistische partij) groot.

Ook zijn er gelukkig veel vrolijke details. De vreugde die veel migranten ervoeren als ze voet aan wal zetten in Europa. De vele vriendschappelijke contacten die voor het leven zijn gesloten met Grieken, migranten, vrijwilligers.

Laura is trots op Kara Tepe. MOTG heeft een solarsysteem opgezet dat circa 2 miljoen euro aan jaarlijkse energiekosten scheelt.
Er zijn geen rijen, maar het eten wordt naar de huizen gebracht. De faciliteiten en activiteiten breiden steeds verder uit.
En de taal is anders: het kamp is een dorp; vluchtelingen zijn gasten of bewoners.
Er vinden geen vechtpartijen plaats, het is er veilig.
Dat voldoet aan haar missie: van kamp naar campus (of polis?).

Tussen Mythimna en Skala ligt tussen de heuvels the graveyard of lifevests. Een uitgestrekte vlakte van zwemvesten in allerlei kleuren, lekke rubberbootjes en kleding. Het is een groots monument, dat helaas door de stad Mithymna ontruimd zal gaan worden.
Ze willen deze geschiedenis niet. Hun stad is eraan onderdoor gegaan.

Ze zouden er een museum van kunnen maken tegen betaling.
Ook had de EU wat gerichter geld beschikbaar kunnen stellen ter compensatie van de inspanningen van en de nu te dragen lasten door de bewoners van deze stadjes.
Daar zijn speciale fondsen voor.
Griekenland heeft de spreekwoordelijke ‘klappen’ gehad. Sinds het voorjaar 2015 tot op heden.

Allemaal vonden we de graveyard erg indrukwekkend. Veel studenten moesten een traantje laten of trokken zich even in stilte terug.
Het is ook een esthetisch monument, met al die kleuren. Elk zwemvestje een mens: een individu met een lichaam en een geest. Vol wilskracht, ontwikkelingspotentieel en vrijheidsdrang. Op een betere toekomst die met risico’s is genomen.

We aten met elkaar in een restaurant bij een kleine baai. Een restaurant waar destijds 1000-en maaltijden per dag werden gemaakt voor de overgestoken migranten.
Een particulier initiatief. Fantastisch eten.
De groep is inmiddels een echte groep geworden. Klaar voor de week die nu komt.
De context van de afgelopen jaren op Lesbos die we vandaag hebben gezien en gehoord is goed doorgedrongen bij de studenten.
Laura gaf ze nog een uitgebreide briefing over de do’s en don’t-s in Kara Tepe.
Ben benieuwd naar alle nieuwe verhalen en ervaringen en of deze manier van werken met studenten en MOTG een vervolg kan krijgen. Ook met studenten van andere opleidingen.

Morgen weer vliegen. Om 7:00 de taxi naar het vliegveld. Ik blijf nog even aangesloten bij de app groep. Het waren mooie, intense, drie dagen.
Dank, Frank, Marie, Christel, Anna, Laura, Marike, Melissa, Martyn, Vera, Sven, Gerlof, Fenne, Koen, Sens, Joline, Pooya, Roy, Samm!

Marco

Van concentratiekamp naar modeldorp

Perama, 4 februari 2017

Leestijd maximaal 15 minuten (afhankelijk van wat je allemaal leest)

Beste lezer,

Lesbos blijkt ook bij daglicht een prachtig eiland. Onze appartementen staan verspreid over een heuvel in een olijfboomgaard met uitzicht op een kleine baai.
De olijfolie is hier te koop.
We aten gezamenlijk in de grote ontbijtzaal met een boerenomeletje, rijstepap, brood, feta en olijven. Iedereen had wat korte of langere nachtust gepakt.

Vandaag werd de studentengroep in tweeën gesplitst naar voorkeur van de gewenste uit te voeren opdracht: bouwstenen voor een app ontwikkelen die gaat voorzien in informatie- en een nieuwsvoorziening voor de bewoners of het project digitaliseren en tentoonstellen van kindertekeningen.  Aanvankelijk koos de hele groep ‘blind’ voor dezelfde opdracht.
Na wat onderhandelingen, verbale schermutselingen en verduidelijking van de opdracht vormden zich twee groepen die vanaf maandag hiermee in principe aan de slag gaan. Eerst morgenavond de pitch aan Laura van Movement on the Ground (MOTG) of de plannen volgens haar in Kara Tepe uitvoerbaar en haalbaar zijn.

Marie, Frank en ik reden via Moria richting Kara Tepe waar we rond 14:00 uur werden verwacht. Moria is een dorpje iets landinwaart, zo’n 10 kilometer boven Mytilini, de belangrijkste stad van Lesbos. Kara Tepe ligt aan de kust op een steenworp afstand van de noordkant van Mytilini.
In de auto spraken we over alles en nog wat en keken uit op de de baai, de olijfbomen en de heuvels. Misja stuurde mij een appje met een groot artikel uit het NRC van vandaag over een arts die twee weken op Lesbos, in Moria, was gevolgd.

Op Lesbos vallen nu doden, grote zorg om vluchtelingen.
Artsen en vrijwilligers maken zich ernstige zorgen over de gezondheid van vluchtelingen die in kampen op de Griekse eilanden verblijven. In minder dan twee weken tijd zijn er drie doden gevallen in kamp Moria op Lesbos; een Pakistaan van 20, een Egyptenaar van 21 en een Syriër van 46 jaar. Er is nog geen officiële verklaring over de doodsoorzaken, zegt Eva Cossé van Human Rights Watch. „Maar volgens medische organisaties op het eiland zouden ze te maken hebben met koolmonoxidevergiftiging. Vluchtelingen hebben gasbranders in hun tenten en stoken vuurtjes om warm te blijven.” Door extreme weersomstandigheden nemen psychische klachten sterk toe, zegt Stichting Bootvluchteling die op Lesbos werkt. Artsen komen vaak gevallen van automutilatie tegen. „Mensen pijnigen zich om hun situatie even te vergeten”, zegt arts Marieke van der Noordaa, die twee weken in Moria werkte. De uitzichtloosheid heeft ernstige gevolgen voor hun psychische gesteldheid, zegt Suzanne Gerretsen verpleegkundig specialist van het Antonie van Leeuwenhoek Ziekenhuis. Vorige week overleed in het vluchtelingenkamp op het Griekse eiland Samos een Iraakse vader van drie. Ook werden vorige week drie zelfmoordpogingen gedaan op Samos.
De integrale NRC reportage over het werk van Marieke van Noorda in Moria heb ik achter dit blog geplaatst. Met veel dank aan de journalist Maral Noshad Sharifi.

Wij waren inmiddels ook in Moria aangekomen.


Kamp Moria in de avond

Het was een heus concentratiekamp. Hoge hekken en muren, veel prikkeldraad, overal.
En binnen in het kamp was zichtbaar hoe dichtbij alle portocabins op elkaar stonden en daarachter weer de talloze koepeltentjes.
Buiten toch ook veel mensen, omdat Moria ook een ‘open gedeelte’ kent met meldplicht.
Veel West-Afrikanen, Bengalen, Marokkanen, Pakistani. Migranten, geen oorlogsvluchtelingen.

Later op de dag keerden we terug en dronken we wat in een cafetaria net buiten het kamp.
Het concentratiekamp boezemde me afschuw in. Wat een deceptie en treurigheid voor dit mooie gastvrije land. En voor de EU, waar Nederland onderdeel van uitmaakt.
Buiten was het een komen en gaan van mensen, vooral mannen. Er stond een bus vol Afrikanen die met onbekende bestemming vertrok. Er was een opstootje tussen een aantal Marokkanen/Algerijnen en een aantal Afrikanen.
Een gedrogeerde man was uit op conflict en ruzie.
We spraken buiten een verpleegkundige uit het kamp die vrijwilligerswerk deed voor de Stichting Bootvluchteling. Ze zag er moe uit en vertelde verhalen over de situatie binnen. Het bevestigde alleen maar weer het verhaal van de arts uit het NRC-artikel.

Kara Tepe is van een andere orde. Hier woonden voorheen de kwetsbare mensen. Sinds de onrust in Moria worden nu alle gezinnen uitgeplaatst naar Kara Tepe. Het kamp moet daarom uitbreiden van een capaciteit van 800 naar 1500 bewoners.
We aten een gyros en falafel en maakten aan een grote ronde tafel in een cafetaria een praatje met een zestal Algerijnen die hier al een aantal maanden zaten. Vanuit Turkije naar Lesbos. Geen recht op verblijf. Geen uitzetting. Geen vrijwillig vertrek. Stilstand.

Kara Tepe oogde heel vriendelijk. Het was voorheen oefenterrein voor lesauto’s.
De portocabins en IKEA prefabhuisjes staan tussen de olijfbomen. Het zag er eigenlijk uit als een camping in Spanje of Frankrijk met alleen maar dicht op elkaar staande huisjes en caravans. Er waren veel faciliteiten voor kinderen: een drietal trapveldjes, een kinderspeelplaats en een grote Mongolische yurt waar films worden vertoond. Ook is er twee keer per week voetbal op het nabijgelegen voetbalveld. Diverse recreatieruimtes voor mannen en vrouwen.
Het was er rustig, ontspannen. Veel ruimtelijke plekken rond de portocabins.

Aangezien Laura van MOTG ziek was werden we rondgeleid door de sympathieke vrijwilliger Andre.
Eerst even langs het checkpoint.
Hij vertelde dat portocabins van de UNHCR afkomstig waren en dat alle activiteiten met de kinderen waren geïnitieerd en gefinancierd door de aldaar actief zijnde vrijwilligersorganisaties: Save the Children, MOTG, Because we carry, Remar.
Ook was er inmiddels in Kara Tepe een rijdende keuken gearriveerd waarin een Maleisische kokkin de scepter zwaait en dagelijks een enorme pan soep maakt die dan tussen 14 en 16 verkrijgbaar was voor iedereen die dat wilt.
En genoeg nieuwe plannen die aansluiten bij de wensen en behoeften van de bewoners: eigen kookfaciliteiten, scholing, breiclub etc.

Het is hier net als in de andere kampen waar ik ben geweest een internationaal samenkomen van vrijwilligers die de handen uit de mouwen willen steken, creatieve ideeen hebben en bijdragen aan het behoud van leefbaarheid voor en waardigheid van de bewoners. Het lijkt hier ook nog eens efficiënt te gaan.
De internationale civil society bloeit waar de overheid het laat afweten.


Ik vroeg Andre welke rol de Griekse autoriteiten hier nu speelden en wie hier nu de kip en het ei waren: deden de vrijwilligersorganisaties zoveel, omdat de Griekse autoriteiten niet zoveel deden, of deden de Griekse autoriteiten niet zoveel, omdat de vrijwilligersorganisaties al zoveel deden?
Dat was toch het eerste zei hij beslist. De Griekse autoriteiten werken zo bureaucratisch en langzaam dat niets (snel) van de grond komt. Hij kon het ook weten. Hij heeft een Griekse vader.
Dat bevestigde wel mijn beeld dat ik al had van Leros, Idomeni en Malakasa.
De autoriteiten stellen terrein beschikbaar en doen het toezicht en de controle. That’s it. In Malakasa wist de kampdirecteur na zes maanden nog steeds niet hoeveel mensen er in dat kamp zaten, laat staan wie.

Dus waar zijn die honderden miljoenen euro’s van de EU zijn gebleven?

Kara Tepe lijkt daarmee op het eerste gezicht een geolied kamp, ik zou het bijna een modeldorp willen noemen. Het beste wat ik tot nu toe gezien heb. De basisvorzieningen zijn op orde, er kan goed gespeeld en gerecreëerd worden.
Het is klaar voor de volgende stap: scholing, ontwikkeling van bestaande talenten en uitoefening van bestaande beroepen en vaardigheden van de bewoners.
Wachten hoeft hier niet perse te leiden tot lethargie, verveling, criminlaiteit of depressie. Wachten kan hier ook kansen bieden. Individuele ontwikkeling en wellicht het begin van een alternatieve economie.

Dat is mijn grote vraag voor morgen en voor de rest van de groep de hele week nog:
wat is hier nog allemaal mogelijk en gewenst en hoe kunnen wij als Hogeschool hier een substantiële bijdrage aan leveren. Goed georganiseerd met realistische doelen in continue estafettestructuur.
En onze inspanningen zullen volledig wederkerig zijn. Een week of langer op deze plek vergeet je je leven lang niet meer. De levenservaring die een student en ieder ander hierbij opdoet is ongekend.
In termen van verwondering, medemenselijkheid, relativering, internationale contacten, gemeenschapsvorming, creativiteit en het verder ontwikkelen van de antropologische blik.

Wat wil een mens nog meer?

Marco

Arts op Lesbos

In de vluchtelingenkampen op Lesbos proberen artsen met zeer beperkte middelen de ergste nood te lenigen. Patiënten wachten in de vrieskou op hun beurt, Griekse ziekenhuizen behandelenliever geen vluchtelingen. Een zeldzaam inkijkje in het beruchte kamp Moria.
Met zijn handen tussen zijn benen en zijn gezicht naar de muur maakt de Iraakse tiener zich zo klein mogelijk. Met naald en draad hecht arts Marieke van der Noordaa (27) het gat in zijn hoofd dicht. „Ik hoop dat de wond goed heelt”, zegt ze, terwijl ze boven zijn hoofd staat. „In Nederland zou dit veel sterieler gebeuren.” De 15-jarige vluchteling doet zijn best om niet te huilen – maar dan krijgt hij nog een hechting, en nog een. Dikke tranen stromen langzaam over zijn wang.

De tiener had gevochten met een andere vluchteling in het kamp Kara Tepe, op het Griekse eiland Lesbos, nadat hij een ‘fuck you’ had gekregen. „Een jongen die hier alleen binnenkomt en dan gehecht moet worden zonder dat zijn moeder zijn hand vasthoudt”, zegt Van der Noordaa na afloop. „Dat is toch erg?”
Met een chirurgisch mesje heeft ze het haar rond de wond moeten wegsnijden. De scheermessen zijn op. Na drie hechtingen en wat paracetamol verschijnt er weer een glimlach op het gezicht van de tiener. „No more fighting, okay?” zegt Van der Noordaa tegen hem. „Okay“, belooft hij. „Thank you!” En weg is die.

Sneeuwstorm

Op Lesbos verblijven nog altijd 4.845 vluchtelingen die wachten op een gesprek over hun asielaanvraag. Ze willen doorreizen naar andere landen in Europa, maar sinds de migratiedeal met Turkije is dat nog lastiger geworden. De Europese Commissie heeft de situatie onhoudbaar genoemd, maar houdt Griekenland voor de kampen verantwoordelijk en verwijt lidstaten dat ze het laten afweten.

De families in het vluchtelingenkamp Kara Tepe kunnen worden geholpen door artsen van Stichting Bootvluchteling, waar voornamelijk Nederlandse medici vrijwillig werken, met beperkte middelen. In de cabine van de artsenpost staan een bureau, een behandelbed en een paar kasten met medicijnen – die nemen de artsen zelf mee, worden gedoneerd, of door de stichting aangeschaft.

Marieke van der Noordaa is net begonnen met haar werk op het eiland. Tijdens haar eerste dienst heeft ze er alweer zeven patiënten opzitten. Ze wil eigenlijk even bijkomen in de wc, maar dat kan niet. De 23-jarige Soma loopt in haar kletsnatte jas naar binnen. „Hier is mijn echo”, zegt ze. „Kunt u een zwangerschapsverklaring schrijven, die ik aan [VN-vluchtelingenorganisatie, red.] UNHCR kan geven?”

Soma heeft al twee kinderen, een van drie en een van zeven. De Iraakse Koerdische vertelt dat iedereen hier met opzet zwanger wordt. „Dan krijgen ze een brief die ze aan UNHCR geven en kunnen ze gemakkelijker door naar Athene.”
Bij haar ging het per ongeluk. „Ik wilde eigenlijk geen kind, het leven hier is al zwaar genoeg met de kinderen die ik heb. God heeft me dit kind gegeven.”
Soma vertelt dat ze slecht slaapt, uit angst dat haar onrustige zoon hun container uitrent. Terwijl de artsen willen weten of ze vitaminepillen slikt – het eten in het kamp is niet geschikt voor zwangere vrouwen – staan de volgende tien patiënten al te kloppen op de deur. „Alstublieft, mogen we naar binnen, mijn moeder heeft pijn.” En: „We staan al een half uur te wachten. Kan de arts nu komen?”

Het is hartje winter en er heerst chaos. Er is net een sneeuwstorm geweest en veel vluchtelingen zijn ziek; ze lijden aan hoge koorts, verkoudheid, maagklachten. Omdat sommigen geen schoenen hebben, of te kleine schoenen dragen, zien de artsen veel wonden op voeten. Er is schurft uitgebroken en zijn er nogal wat miskramen.

Communiceren met de patiënten is lastig. Vluchtelingen die een paar woorden Engels spreken, helpen met vertalen, maar het gaat snel mis. Zo vertelt een 13-jarige Afghaanse tiener de Amerikaanse arts die hier vandaag met Van der Noordaa dienst heeft, dat ze pijn heeft tijdens het poepen. Ze gebruikt het woord pipi, dat poepen betekent in het Perzisch, een taal die veel Afghanen spreken. „Ah, pipi problems“, knikt de arts, wat in háár taal juist weer plassen betekent.

Hij krijst van pijn

Er wordt hard op de deur geklopt. „Please come, please come“, schreeuwt iemand. Van der Noordaa rent naar buiten en ziet Soma, die eerder om een zwangerschapsverklaring vroeg, huilend op het bankje zitten met in haar armen haar zoontje van drie. Hij krijst het uit van de pijn. „Hij is uit het stapelbed in de container gevallen”, stottert Soma. „Zijn been is denk ik gebroken.”
Van der Noordaa ziet meteen dat het niet goed is; een stukje bot steekt uit. De pijnstillers die ze de kleuter geeft, spuugt en blaast hij er gelijk uit. „Eet! Eet!”, roept Soma in het Koerdisch naar haar zoon. „Eet nou!” Hij gilt onophoudelijk terug.
Terwijl Van der Noordaa de ambulance belt, zien andere patiënten wat er buiten gebeurt. Een Iraanse man van in de dertig beweegt zich naar de deur. „Als die ambulance dan toch komt”, zegt hij tegen Van der Noordaa, “kan mijn vriend dan niet meteen mee?” Hij wijst naar een jongeman met een van pijn samengetrokken gezicht. Het mag niet.

Als de ambulance er een half uur later is, loopt een Iraanse jongen binnen. Hij leunt op de arm van zijn beste vriend, die ontmoette hij onderweg in Turkije. De jongen is twintig jaar, speelde in Iran op hoog niveau voetbal. Hij is nu vier maanden in Griekenland en heeft al die tijd al rugpijn. “Hij heeft een hernia en moet geopereerd worden, maar ik kan hem alleen maar medicatie tegen de pijn geven”, zegt Van der Noordaa, terwijl ze zijn medisch dossier bekijkt. „De artsen in het ziekenhuis willen liever niet dat wij mensen naar ze doorsturen omdat ze al onderbemand zijn.” De jongen krijgt weer ibuprofen mee en verlaat de cabine.

De Amerikaanse arts werkt al tientallen jaren in vluchtelingenkampen en conflictgebieden. „De situatie is in Kara Tepe nog best prettig omdat mensen in containers wonen”, zegt ze, „maar in Moria is het echt verschrikkelijk. Ik heb nog nergens anders gezien dat ze mensen in de kou laten slapen in onverwarmde tenten. Ook niet in Pakistan. Hoe kan dat in een Europees land na bijna twee jaar nog niet geregeld zijn?”
Na ongeveer dertig patiënten zit Van der Noordaa’s dienst er bijna op. Soma komt als laatste nog even langs met röntgenfoto’s uit het ziekenhuis. Het been van haar driejarige was inderdaad gebroken. Er zit nu gips omheen. De artsen in het ziekenhuis hebben in het Grieks een doktersvoorschrift geschreven, dat Soma aan Van der Noordaa geeft. Ze kijken eerst naar de brief en dan naar elkaar. Ze hebben geen idee wat er staat.

Liegen tegen familie

„De Griekse artsen hebben mijn kind vermoord”, schreeuwt een 21-jarige Oegandese vrouw tegen Van der Noordaa. „Ik ben naar Europa gekomen voor mijn kind, maar nu is het dood.”
We zitten in de artsencabine van kamp Moria, een van de beruchtste vluchtelingenkampen van Europa. Veel mensen die hier wonen, liegen daarom tegen hun familie dat ze ergens in een hotel zitten.

Van der Noordaa is net begonnen aan haar avonddienst, die van 16.00 tot 23.00 duurt. Ze zit tegenover een jonge vrouw die haar grote bos met kleine vlechten in een klip heeft vastgezet. Haar handen trillen. Een paar dagen eerder verloor ze haar kind. „Ik was vijf maanden zwanger en alles ging goed, tot twee weken geleden”, zegt ze. „Ineens had ik zoveel pijn. Zoveel pijn. Moria is toch ook geen plek voor een zwangere vrouw?”
Van der Noordaa luistert met grote ogen naar haar verhaal.

„De artsen hier zeiden dat ik naar het ziekenhuis moest gaan, maar daar werd ik weer teruggestuurd naar Moria“, zegt ze. „Heen en weer, dagenlang. Weet je hoeveel geld dat ons heeft gekost?”
Haar Nigeriaanse man (30), die tot nu toe naar de grond staarde – hij kan het niet verdragen om zijn vrouw in deze toestand te zien – knikt instemmend. „Dat heen en weer gaan heeft ons negentig euro gekost”, zegt hij. Zijn vrouw praat verder. „Na veel gezeur ben ik vorige week opgenomen. De artsen gaven mij iedere dag veel medicijnen, maar ik kon er niets bij eten”, zegt ze. „Dat eten hier krijg ik niet naar binnen. Onze lichamen zijn anders dan die van Europeanen, waarom snappen artsen dat hier niet?”
Na een paar dagen in het ziekenhuis, zonder duidelijke communicatie met de artsen, kwam de foetus uit haar lichaam. Dood. „De arts zei dat de baby al twee dagen dood was in mijn baarmoeder”, zegt de vrouw. Het zakdoekje dat ze krijgt aangereikt legt ze naast zich neer, ze zakt in elkaar. „Ze hebben mijn baby gedood met al die medicijnen die ze me gaven.” Ze schreeuwt. „Zonder dat ik het doorhad!” Haar man trekt haar weer omhoog. „Ik heb vier emmers met bloed verloren.”
Dat is de reden dat ze hier vandaag is. Van der Noordaa probeert de vrouw te kalmeren, brengt haar in een rolstoel naar de cabine van de organisatie Médecins du Monde. Om een echo te maken, iets wat deze vrouw nog niet eerder kreeg aangeboden – maar daarop valt weinig te zien.„Ik moet haar nu weer doorverwijzen naar datzelfde ziekenhuis waar ze was opgenomen”, zucht Van der Noordaa. „De laatste plek waar ze nu natuurlijk wil zijn. Ik kan gewoon niets voor haar betekenen.”
De vrouw wil eigenlijk geen medicijnen meer slikken, en niet naar het ziekenhuis, maar belooft toch om de volgende dag langs te gaan bij de gynaecoloog. „Het is gevaarlijk als je bloed blijft verliezen”, maakt Van der Noordaa haar duidelijk. In een rolstoel wordt ze naar een stapelbed in een cabine gebracht.

Dan klopt een 19-jarige Marokkaanse jongen op de deur. In tegenstelling tot in Kara Tepe zijn in Moria wel Arabisch-, Perzisch- en Pashtuvertalers aanwezig. De Arabische vertaler Basel, die uit Syrië is gevlucht en sinds tien maanden in Moria zit, vertelt Van der Noordaa dat de jongen in het kamp wordt gepest. „De andere jongens hebben gehoord dat hij homoseksueel is. Er wordt drank naar zijn hoofd gegooid en sommigen slaan een arm om hem heen en geven hem kusjes. Hij zit hier nu een maand en zegt dat hij uitgeput is. Hij durft niet te slapen en wil hier weg.”
Van der Noordaa legt even haar hand op de arm van de jongen. „Echt verschrikkelijk dat je in zo’n situatie zit”, zegt ze in het Engels. „Wat ze doen is echt fout.”
Met de andere arts bespreekt ze of het mogelijk is dat de jongen, die met rode ogen en donkere wallen in haar cabine staat, misschien tijdelijk op het schip in de haven van Mytilini kan verblijven. „Er slapen daar zo’n 120 andere mannelijke vluchtelingen, maar er is ook veel politie aanwezig, dus misschien voelt hij zich daar veiliger.”
De jongen vindt alles best, als hij maar niet weer in het kamp moet slapen. „Hij is bang dat iemand hem verkracht of in elkaar slaat”, vertaalt Basel. Omdat de hulpverleners van UNHCR die avond al naar huis zijn, moet hij alsnog slapen in een tent.

Overal modder

Nu op Lesbos de sneeuw is gesmolten en het hard heeft geregend, ligt overal modder in Moria. Wie uitglijdt heeft vieze kleren, en een probleem. Aan schone kleding komen is hier nogal een uitdaging.

Het kamp is ingedeeld in groepen. Bij de ingang staan in een lange rij de tenten van Koerden en Syriërs, iets verderop die van de Afghanen. Helemaal aan het einde van het kamp de Nepalezen en Bengalen, en onderaan de heuvel de tenten van vluchtelingen uit verschillende Afrikaanse landen. Bakstenen en kisten vol kleine steentjes moeten voorkomen dat de licht ontvlambare tentjes wegwaaien.
Vanaf 21 uur ’s avonds, als het al donker is, wordt het steeds rumoeriger in Moria.
Uit verschillende tenten hoor je gegiechel van groepjes jongens, en veel muziek; van techno tot Arabische hits. De sfeer bij de artsenpost verandert langzaam. Naast de cabine staan dronken jongens te wachten op hun vriend, die na vijftien minuten weer buiten staat met een verband om zijn pols. Zijn hele arm zit onder de horizontale sneeën.

„Veel jongeren hier doen aan automutilatie” zegt Van der Noordaa. „Ze snijden om de psychische pijn even te vergeten. Het grootste probleem is dat hier veel mensen zijn met psychische klachten, maar in zo’n kamp kunnen ze niet behandeld worden. Door de vlucht zijn ze al getraumatiseerd, maar als ze hier lang blijven wordt dat steeds erger.”

Een dag later gooit een Afghaanse jongen benzine over zichzelf heen en steekt zijn shirt aan. Omstanders hebben de vlammen uit zijn shirt kunnen slaan.

Na haar dienst in Moria, met de auto op de weg terug naar het huis waar de vrijwilligers van Stichting Bootvluchteling slapen, is Van der Noordaa heel stil. Hoe vond ze het gaan? „Al die verhalen die ik heb gehoord,” zucht ze, „ze spelen zich achter elkaar af in mijn hoofd”. Ze is weer even stil.
„Mijn beeld van een vluchteling was voordat ik hier kwam niet zo duidelijk. Deze mensen hadden allemaal mijn vrienden kunnen zijn”, zegt ze. „We kunnen zo weinig doen.”

De volgende dag wordt ze ziek wakker. Koorts, hoofdpijn, keelpijn, geen energie. „Iedereen die hier even rondloopt pikt dat op. Ze noemen het de Moriaziekte.”
Met tegenzin moet ze een van haar diensten overslaan.
„Het ironische is dat ik net tegen mezelf zei dat ik zo graag in mijn eigen bed wil slapen”, zegt ze. „Maar ik kán tenminste onder een warme douche staan en überhaupt in een bed slapen. Al die patiënten die ik hier behandel gaan ziek hun gammele tent in. En ze kunnen niet warm douchen: ze koken water in een pannetje en dat gooien ze bukkend in hun tent over zichzelf heen.”

Een paar dagen later post Van der Noordaa op haar Instagram een foto en tagt daarin het account van de Europese Commissie. Ze schrijft, in het Engels: ‘Dit is de vijfde dag dat we hier als artsen in de vluchtelingenkampen op Lesbos werken… De tenten lekken en aangezien hun kleren niet drogen lijden de migranten aan onderkoelingsverschijnselen… Onze middelen en mogelijkheden zijn zeer beperkt… Ook frustrerend is, dat veel van de omstandigheden te voorkomen zouden zijn… Als jullie de situatie hier zouden zien, dan zouden jullie het er mee eens zijn, dat het een schande is dat dit in Europa gebeurt.Do something @europeancommission.’

In de twee weken sinds Van der Noordaa op Lesbos was, zijn in Moria een Egyptenaar (21), een Syriër (46) en Pakistaan (20) doodgegaan.
Er zijn veel mensen met psychische klachten maar ze kunnen hier niet behandeld worden.
Het eten in het kamp is niet geschikt voor zwangere vrouwen.

Over dit artikel

Journalisten zijn niet welkom in het vluchtelingenkamp Moria op het Griekse eiland Lesbos. Omdat de verslaggever bevriend is met arts Marieke van der Noordaa heeft Stichting Bootvluchteling deze krant toestemming gegeven vijf dagen met haar mee te lopen. De verslaggever spreekt Perzisch, waardoor ze zonder vertaler kan praten met Afghaanse vluchtelingen.




Haben wir das wohl geschafft?

Perama, 3 februari 2016

Leestijd 5-7 minuten

Beste lezer,

In juli 2014 verbleef ik een kleine week aan de Turkse oosrkust in het plaatsje Akcay/Burhaniye. We sliepen eerst in een huis vlak naast de plaatselijke moskee en later in een uitgaansstraat in een klein appartementje. Op het strand kon je het eiland Lesbos zien liggen. Was ook leuk geweest als vakantiebestemming.
Een jaar later kwamen de eerste migranten met bootjes op Lesbos aan en het werden er steeds meer. Veel meer. Uiteindelijk zijn in 2015 en ook nog tot en met 20 maart 2016 (EU-Turkije deal) zo’n 700.000 migranten met bootjes van Turkije naar Lesbos gekomen.
http://www.unhcr.org/protection/operations/5645ddbc6/greece-factsheet-lesvos-island.html
De bevolking van Lesbos bedraagt zo’n 80.000 zielen.
Een onvoorstelbaar aantal migranten, van wie de meeste na een aantal dagen al weer doorreisden via Athene richting Noord West Europa, met name Duitsland.
Op dit moment bevinden zich op Lesbos nog zo’n 3500-4000 mensen die gehuisvest zijn in de kampen Moria en Kara Tepe. In afwachting van de afhandeling van hun asielaanvragen.
Wegens de nijpende situatie in de twee kampen vinden overplaatsingen plaats van Moria naar Kara Tepe en ook naar het Griekse vasteland. Er is een groot capaciteitsprobleem, waar ik gisteren al over schreef, ook omdat nog steeds migranten op Lesbos aankomen, al is dat in veel mindere mate dan voor de EU-Turkije deal.
In Moria zijn regelmatig opstootjes, brandstichtingen en openbare orde problemen. Men is het lange wachten en de miserabele faciliteiten zat. Soms vallen er doden, zoals 2 weken geleden als gevolg van de winterse kou.

Vandaag was een typische reisdag met altijd veel indrukken. De zintuigen stonden op scherp.
Ik had een vrolijk praatje met mijn Marokkaans-Nederlandse taxichauffeur die mij naar Schiphol bracht. Hij was nog nooit in mijn woonomgeving geweest en genoot van de landelijke lucht. Hij raadde mij aan om eens naar Marrakech te gaan en naar het Noordelijke deel van Marokko om daar van het strand en het eten te genieten. Dat komt er vast wel eens van.
In Athene was er ruim de tijd voor een blik op de Akropolisheuvel en een broodje Gyros. Vorig jaar januari bezocht ik daar in de avond het Omonia- en Victoriaplein waar het destijds wat unheimisch was, met veel mensen uit allerlei contreinen die in de open lucht overnachtten en ook op zoek waren naar contacten om hen verder naar West Europa te brengen.

Nu was het overdag en de sfeer meer ontspannen, ook al leek het alsof ik mij in Kabul of Pehhawar bevond. Er waren ontzettend veel Afghanen en Pakistanen die wat rondhingen, chillden of wat aan het wachten waren. Een jonge Afghaan – Sharif –  kwam naast mij zitten en we maakten een praatje. Hij kwam uit Jalalabad. Was hier alleen en woonde sinds 1 maand in Athene. Naar zijn zeggen in afwachting van de afhandeling van zijn asielverzoek. Zijn hele familie was nog in Afghanistan. Het deed mij denken aan die jonge Afghanen op Leros in januari die met hele groepen het kamp in Lakki binnenkwamen.
Wat losgeslagen, zonder ouders. Op weg naar West Europa. Ze kwamen op mij niet over als vluchtelingen, maar meer als jongens die van de gelegenheid gebruik wilden maken om te emigreren, nu Europa tijdelijk open grenzen had.
De taxichauffeur die mij weer naar het vliegveld bracht was – naar goed taxichauffeur gebruik – een beetje aan het zeuren over de politiek, de economie, de euro etc. Hij verontschuldigde zich voor zijn Engels en ik dat voor mijn Grieks. Het was een sympathieke kerel en ik wilde het gesprek dus ook wel wat gaande houden. Ik informeerde naar zijn kinderen en moest eerlijk bekennen dat ik Griekenland een prachtig land vond en noemde wat plekken waar ik was geweest. Athene, Kos, Paros, Naxos, Leros.
LEROS!
Hij was daar geboren en bij elk plaatsje dat ik opnoemde: Pandeli, Lakki, Achea Marina werd zijn glimlach steeds groter en trots liet hij foto’s van Leros op zijn telefoon zien. Dat was heel ontroerend. Ook voor mij, aangezien Leros inmiddels een hele betekenisvolle plek in mijn leven is geworden. Zo kleurt een toevallige ontmoeting weer de dag.

Vliegen van Athene naar Lesbos is als rijden met de intercity van Utrecht naar Amsterdam Amstel. Je hangt even in de lucht, je leest een tijdschrift, een artikel of een hoofdstukje en dan ben je er alweer. De aanvliegroute was prachtig. Lesbos is een fors bergachtig eiland met flinke baaien. Er hing deels een mooi voluptueus wolkendek boven het eiland.

Ik moest ineens aan Angela denken.
Aan haar uitspraak: ‘wir schaffen das’. Aan het woordje wir en aan het woordje schaffen en misschien ook wel aan het woordje das. Nu ruim een jaar naar dato. Wat is de betekenis van die woorden geweest en waar staan WIR nu?
Haar uitspraak kreeg destijds veel lof, ook van mij. Moreel hoogstaand en humaan. Dat vind ik nog steeds, maar het was ook wat naief. Vrijwel iedereen die ik in januari 2016 heb ontmoet wilde naar Duitsland. De grenzen waren open. Veel vluchtelingen en migranten uit Syrië, Afganistan en Irak die al langer in Turkije verbleven grepen hun kans. Terecht vanuit hun perspectief gezien, maar (Noord-West)Europa verloor de controle en de mogelijkheid tot regulering van zoveel migratie. Met dat WIR bedoelde Angela Duitsland, maar waar was de Europese Unie die hiervoor eigenlijk de verantwoordelijkheid voor deze massale migratie droeg als gemeenschap?
Er zijn in juni en september 2015 wel afspraken gemaakt over de verdeling van respectievelijk 40.000 en 120.000 migranten die duidelijk internationale bescherming nodig hebben, maar die besluiten zijn nauwelijks uitgevoerd.
http://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/ALL/?uri=CELEX%3A32015D1601

Er zijn enkele duizenden mensen herplaatst, maar de EU liep hier achter de feiten aan.
De grenzen waren de facto open tot februari 2016 en iedereen maakte daar gebruik van.
En verschillende lidstaten (Hongarije, Kroatie) en andere staten (Servie en Macedonië) sloten daarna hun grenzen uit eigen beweging.
De Europese Unie bleek geen politieke eenheid. Lidstaten trokken hun eigen plan: sloten hun grenzen, probeerde het te zelf te schaffen of deden uit eigener beweging een moreel appèl. Er was geen controle, geen visie op deze massale immigratie. Dat heeft geleid tot chaotische opvangtaferelen in onder meer Nederland en een afnemend draagvlak onder de bevolking.
En dat terwijl een veel EU-landen zo goed zijn in organisatie, moderne techniek en logistiek.
En als ik heel sarcastisch ben: als er één land wel een historische reputatie heeft in het effciënt verplaatsen van grote groepen mensen, is het Duitsland wel.
Waarom afwachten en alleen reageren op wat er op je afkomt? Waarom niet verdelen en met vliegtuigen ophalen en opvangen in verschillende lidstaten enerzijds en anderzijds investeren in echt kwalitatieve opvang in de regio en daadwerkelijke steun aan Turkije, Libanon etcetera?

De EU-Turkije deal is nu verworden tot een afkoopsom: miljarden naar Turkije om de grenzen dicht te houden en te investeren in opvang van met name Syriëers en circa 700 miljoen aan Griekenland om de asielaanvragen van 60.000 migranten af te handelen en de mensen op te vangen. Griekenland mag het vooralsnog zelf schaffen. NIMBY.
Our backyard.

Een echt rechtvaardig EU-asielbeleid doet m.i. recht aan Europese waarden die zijn vastgelegd in verschillende verdragen, een genereus en verdelend toelatingsbeleid over de verschillende landen, investeren in kwalitatieve opvang in de regio en een adequate bewaking van de EU-buitengrens.
En laat die vluchteling niet via bootjes, allerlei ontberingen en omzwervingen in Europa asiel aanvragen, maar haal hen zelf op, nadat in de regio door de UNHCR is bepaald of iemand recht heeft op asiel.
Wat een armoede is het nu, anno 2017.
Bootjes die kapseizen, verdrinkingen, winterkamperen, vuurtjes stoken.
En zorg snel voor een geharmoniseerd asielbeleid met eenduidige normen en beoordelingscriteria per lidstaat.
Makkelijker gezegd dan gedaan, maar wel nodig.

Op Lesbos is het vooralsnog een vrolijke boel geworden. Iedereen is inmiddels gearriveerd.
We zitten in een appartementencomplex in een olijfboomgaard, pal aan een baai. Prachtige plek, zelfs al is het donker. We aten rijst met ratatouille.
We zijn met 17 personen. Marie, Frank, Christel, Anna, Marike, Koen en nog zo’n 10 studenten van de opleiding Communication and Multimedia Design (CMD). Creatieve types. Er gaan al leuke ideeën in de rondte. Het digitaliseren van kindertekeningen en die tentoonstellen hier en in Amsterdam, het ontwikkelen van de Kara Tepe krant etc.

Een studente vertelde me dat ze fotografe wilde worden en dat ze zichzelf zag als autonoom fotografe en niet als een modieuze fotografe. Ed van der Elsken kende ze ook.
http://www.stedelijk.nl/tentoonstellingen/ed-van-der-elsken-de-verliefde-camera
Grappig: dat hoor je een eerstejaars bestuurskunde niet zo vaak zeggen, iets zoals: ik prefereer het incrementele model  boven het synoptisch rationele model.

Morgen voor het eerst naar het Kara Tepe-kamp en ook een gesprek met de organisatie Movement on the Ground. Ben benieuwd naar de situatie daar en naar hun werkzaamheden. Hopen dat wij en onze studenten daar iets kunnen doen dat wat toevoegt aan het eindeloze wachten. Wachten op – wellicht – een nieuwe toekomst.

Wat mij betreft begint die morgen weer.

Marco

Lesbos en (vertrouw)de feiten

Amsterdam, 2 februari 2017

Leestijd circa 8-10 minuten

Beste lezer,

Aan de eettafel bij mij thuis vinden interessante gesprekken plaats met de jongens over school en de dagelijks ervaren realiteit.
School is een noodzakelijk kwaad. Maar goed dat dat gedeeld wordt met talloze leeftijdsgenoten.
Soms blijkt school toch interessant. Eén van mijn zonen stelt dan een vraag over de Verlichting, de Verzorgingsstaat of de Zwaartekracht.
Mooie vragen die herinneringen oproepen. Zo zei mijn leraar Natuurkunde in twee VWO bij veel natuurwetten: ‘dat moet je gewoon maar aannemen’.
Over Verlichting, Verzorgingsstaat & Verzuiling, raakte ik nooit uitgedacht en uitgesproken. De kiem is destijds bewust en onbewust gelegd door leraren als Entius, Roos, De Geus etcetera. Ze moesten eens weten.
Laatst ontmoette ik Siep Stuurman in een Italiaans restaurant: één van mijn eerste docenten en hoogleraar aan de faculteit Politieke en Sociale Wetenschappen.
Zijn colleges politieke theorie inspireren mij nog steeds. Op het boek: A history of political theory van Sabine & Thorson heb ik destijds mijn tanden stukgebeten. Met als eerste resultaat een 5. In de herkansing een 8.
Stuurmans laatste boek: De uitvinding van de Mensheid is inmiddels in het Engels vertaald bij Oxford University Press en wordt in nieuwe druk uitgegeven. Een zeer erudiet en prachtige historisch overzicht van de ideeëngeschiedenis over de concepten mensheid, mensenrechten en gemeenschappelijke menselijkheid.
Relevant in deze tijden:
it’s really a great historical study with fantastic philosophers. Really great people.’

Over inspiratie en kennisoverdracht gesproken.

Als ik bij mij in de slaapkamer ervaar dat de zon opgaat, is dat feitelijk onjuist.
En dat al bij het begin van de dag. De aarde draait immers zijn – niet door de zon beschenen – donkere kant naar de zon toe. De aarde draait om de zon en niet andersom. Zo was het toch? Deze lichte twijfel is nog een restant van het adagium: de mens is de maat der dingen.

Dat de aarde om de zon draait kunnen we opvatten als een feit.
Wat is een feit? Volgens de Van Dale is een feit:
een gebeurtenis of omstandigheid waarvan de werkelijkheid vaststaat.
Tja, dat is natuurlijk ook weer een afspraak tussen mensen. Je moet tenslotte ergens van uitgaan. Plato wist al dat de de meeste mensen hooguit een schaduw van de werkelijkheid konden ervaren en bevatten.
Toch zijn er gebeurtenissen of omstandigheden waarvan vrijwel ieder mens intrinsiek weet dat het werkelijkheid is, werkelijk zo is: de zwaartekracht, oorzaak-gevolg relaties, ruimte- en tijdbeleving, een idee van een ik en de ander, de mens als biologisch wezen, dat er altijd een zekere onbepaaldheid is, geen echte ‘grond’, maar alleen geloof en hoop en….
Individueel vast te stellen en (zintuiglijk) te ervaren, voor iedereen.

De zintuiglijke ervaring of persoonlijke waarneming van gebeurtenissen of omstandigheden laat echter in de meeste gevallen ruimte voor interpretatie, subjectiviteit of ‘gekleurdheid’.
Bij een breed gedeelde interpretatie is dan in hoogste geval sprake van intersubjectiviteit of geldt het falsificatieprincipe van Popper: feiten en daarop gebaseerde theorieën zijn waar of gelden, totdat het tegendeel is bewezen. Zo werkt idealiter de wetenschap.

Sommige feiten zijn niet zelf zintuiglijk vast te stellen en in zulke gevallen zijn we afhankelijk van anderen die voor ons de feiten kunnen vaststellen. In onze complexe samenleving zijn we van deze anderen afhankelijk om zicht op de feiten en ‘de werkelijkheid’ te kunnen houden: het Centrale Bureau voor de Statistiek, Het Sociaal Cultureel Planbureau, het KNMI, de medische zorg, de wetenschap in het algemeen en in zekere mate de journalistiek.
Daar waar de persoonlijke zintuiglijke waarneming een feit niet zelf kan vaststellen of de eigen zintuiglijke waarnemingen, waarden en opvattingen niet overeenkomen met de feiten die door anderen worden aangedragen en bepaald,  ontstaat in principe ruimte voor eigen interpretatie, rumoer, ontkenning, wegredeneren, geruchten en complottheorieën. – Draait de aarde wel om de zon als ik de zon elke dag zie opkomen (bij helder weer)?
– Is roken slecht voor de gezondheid als mijn tante al rokend 90 is geworden?
– Is sprake van opwarming van de aarde als gevolg van menselijk handelen als we vorige
week nog  konden schaatsen?
– Neemt de vergrijzing wel toe in Nederland?
– Zijn de Twin Towers ingestort als gevolg van een terreurdaad of zat de CIA erachter?
– Is er wel een vluchtelingenvraagstuk nu het aantal asielaanvragen in Nederland
drastisch is gedaald?

Zo heb ik heel lang niet kunnen geloven dat in Srebrenica in juli 1995 duizenden mannen zijn vermoord door het Bosnisch Servische leger. Het ging mijn voorstellingsvermogen te boven. Datzelfde gedachtenprincipe geldt eigenlijk nog steeds voor mij. Hoeveel berichten over Aleppo, Mosul en Kobani ik ook zie of lees: het gaat mijn voorstellingsvermogen te buiten en het is niet echt gebeurd.
Hoop ik.
Geloof ik.
Quod non.

Deze ruimte of afwijking van de vastgestelde feiten neemt alleen maar toe als de overeenstemming over de vastgestelde feiten er niet meer is, of dat de feiten-producerende mensen en/of organisaties niet meer worden vertrouwd.
– Hoeveel mensen stonden er nu eigenlijk bij de inauguratie van Trump?
– Moeten we onze kinderen wel vaccineren?
– Is zitten het nieuwe roken of is vruchtensapjes drinken het nieuwe zitten?
– Is de Peilingwijzer niet gehackt door de populisten gefinancierd door de Russische beer? – Heeft de commissie Oosting (onderzoek Teeven deal) Rutte willen sparen?
– Sneeuwde het twee weken geleden wel op Lesbos of stond er een – door de UNHCR
gefinancierd – sneeuwkanon?

Vrijdag aanstaande vertrek ik voor een aantal dagen naar Lesbos naar het kamp Kara Tepe. Ik neem deel aan een reis die georganiseerd is door collega Marie Meeusen van de HvA & haar partner. Er gaan een aantal studenten en docenten mee.
We sluiten ons aan bij de organisatie Movement on the Ground en denken met elkaar na hoe onze docenten en studenten een structurele bijdrage kunnen leveren aan de verbetering van de situatie in het kamp. Te denken valt aan computerfacilitieten, scholing, cursussen, trainingen en activiteitenprogramma. Eerst maar eens kijken wat de behoeftes zijn van de bewoners en hoe de samenwerking met andere betrokken organisaties daar is. De praktijk blijkt helaas vaak weerbarstig. Tijdens mijn vorige reizen naar Leros, Idomeni en Malakasa was er ook vaak ‘gedoe’ tussen organiaties: kampleiding, burgemeester, politie, NGO-s onderling, vrijwilligersorganisatie onderling.

Welke werkelijkheid zal ik op Lesbos aantreffen? Het zal vast wel weer een meervoudige, kaleidoscopische werkelijkheid zijn. Er zijn verschillende perspectieven mogelijk en niets is wat het lijkt.
Om toch wat houvast te hebben: wat zijn eigenlijk de feiten, de getallen over migranten en asielzoekers in Griekenland op het vaste land en op de eilanden Lesbos, Chios, Samos en Leros, anno nu?
Er zijn veel bronnen te raadplegen. Die van de Griekse autoriteiten, van Amnesty, van de UNHCR of van de Europese Commissie. Die van Amnesty en de UNHCR presenteren feiten, oordelen en adviezen. Die laatste komen later wel.
Ik beperk me hier tot de verslagen die de Europese Commissie heeft uitgebracht over de vooruitgang bij de uitvoering van de Verklaring EU-Turkije. Het laatst verschenen verslag is van 8 december 2016: https://www.eumonitor.nl/9353000/1/j9vvik7m1c3gyxp/vk9yb7fqwnxt

Het is bijzonder interessant om dit verslag door te nemen.
Het kost een uurtje, maar dan heb je ook wat (feiten). Hier een aantal opmerkelijke cijfers en passages uit het verslag:

In Griekenland zijn per 6 december 2016 nog zo’n 62.000 migranten geregistreerd. De meesten daarvan hebben een asielaanvraag lopen of wensen dit te doen (er is een lange wachttijd).
Van deze 62.000 migranten zijn circa 25.000 migranten na de EU-Turkije deal van 20 maart 2016 nog via Turkije op de Griekse eilanden aangekomen. Deze migranten worden vastgezet in hotspots, zoals Moria op Lesbos. Hier worden zij geregistreerd en in staat gesteld om een asielaanvraag in te dienen. Indien geen officiele beslissing tot uitzetting volgt binnen een aantal weken (het precieze aantal zal ik nog achterhalen), dan krijgt de migrant/asielzoeker meer vrijheden, maar wel een meldplicht.
In totaal zijn in de loop van 2016 in het kader van de verklaring EU-Turkije of het Grieks-Turkse bilaterale overnameprotocol 1.187 irreguliere migranten uit Griekenland naar Turkije teruggestuurd, waarvan 95 Syriërs.
Met andere woorden: er ontstaat veel congestie in het afhandelen van de asielverzoeken en daarmee in de wachttijden binnen de kampen.  De kampen zijn overvol en de omstandigheden miserabel.
Zo’n 25.000 nieuwe migranten op de eilanden zijn na 20 maart 2016 aangekomen, slechts totaal een kleine 1200 daarvan zijn uitgezet van de Griekse eilanden en het vaste land richting Turkije.

De Europese Commissie constateert het volgende:
‘Met het oog op de risico’s van steeds meer overbevolkte opvangcentra en de daarmee verband houdende risico’s voor de openbare orde moeten de lidstaten dringend de nodige deskundigen, zoals toegezegd tijdens de Europese Raad van oktober, voor het Europees Ondersteuningsbureau voor asielzaken beschikbaar stellen, om vaart te zetten achter de behandeling van asielverzoeken op de Griekse eilanden, indien nodig door gebruik te maken van de omvattende opleiding die is ontwikkeld door het Europees Ondersteuningsbureau voor asielzaken met het oog op de inzet van lagere ambtenaren.’

Juridisch gezien gaan de procedures traag. Vanwege capaciteitsproblemen bij de Griekse immigratiedienst en de rechterlijk macht. Veel beslissingen van de immigratiedienst worden door de rechter vernietigd wegens onrechtmatigheid, met name als het om de ontvankelijkheid gaat van de asielverzoeken: ‘Wat gevallen op de Griekse eilanden betreft, werden er tot dusver in totaal 2.014 beroepen ingesteld tegen de 6.040 besluiten van de asieldienst in eerste aanleg over de ontvankelijkheid en gegrondheid van de asielverzoeken. Tot dusverre werden van deze 2.014 gevallen 838 besluiten in tweede instantie genomen (d.i. 42% van de gevallen). Van de tot dusver 407 beroepsbesluiten over de ontvankelijkheid werden in 17 gevallen in tweede aanleg de besluiten in eerste aanleg inzake de niet-ontvankelijkheid bevestigd, en werden in 390 gevallen in tweede aanleg de besluiten in eerste aanleg inzake de niet-ontvankelijkheid vernietigd. Wat de gegrondheid betreft, werden de negatieve besluiten inzake gegrondheid in eerste aanleg in 369 gevallen bevestigd en in 62 gevallen in tweede aanleg vernietigd.’

Griekenland ontvangt veel geld van de EU om uitvoering te geven aan de EU-Turkije deal en vanuit eerdere fondsen om de immigratie-aantallen te kunnen beheersen.
Heel veel geld.

Zo is voor de periode 2014-2020 door de EU 509 miljoen beschikbaar gesteld voor Griekenland vanuit de Fondsen asiel, migratie en integratie en het Fonds voor interne veiligheid.
Op 15 maart 2016 heeft Griekenland nog een aanvullend bedrag van 199 miljoen toegekend gekregen in het kader van het verlenen van noodhulp aan migranten. Niet alleen voor migranten die na de EU-Turkije deal zijn gearriveerd, maar ook voor migranten die in Griekenland voor 20 maart 2016 zijn gestrand, omdat alle omliggende grenzen zijn geblokkeerd.

De Europese Commisise geeft de volgende stappen aan:
*De behandeling van asielverzoeken vanaf de aanvraag tot aan het beroep en het uiteindelijke besluit sneller verwerken, met name op de eilanden, in overeenstemming met het EU-recht en het internationale recht.
*Verhoging van het aantal beroepscommissies en besluiten per beroepscommissie, met prioritering van de eilanden.
*
De terugkeer naar Turkije in het kader van de verklaring EU-Turkije dringend sneller laten verlopen.
*
Verbetering van de veiligheid en veiligheidsmaatregelen op de eilanden, met name door de aanwijzing van permanente coördinatoren in de hotspots en door een grotere inzet van de Griekse politie.
*
Winterklare opnamecapaciteit op de eilanden garanderen.
*
Zorgen voor de overbrenging van niet-begeleide minderjarigen naar gespecialiseerde voorzieningen.
*
Volledig operationeel maken van de nieuw aangewezen nationale autoriteit die verantwoordelijk is voor het beheer van de nationale programma’s uit hoofde van het Fonds voor asiel, migratie en integratie en het Fonds voor interne veiligheid, teneinde met spoed een efficiënt en doeltreffend gebruik mogelijk te maken van de beschikbare middelen voor deze programma’s.

Zo, nu even genoeg feiten. Althans, als je mijn bron betrouwbaar acht. Ik doe dat in ieder geval wel. Waar moet ik mij anders op baseren?

Cijfers en feiten hebben altijd context en interpretatie nodig. Ook leidt zintuiglijke waarneming van deze feiten tot kennisvergroting en tot nieuwe perspectieven op de werkelijkheid.

De ervaren werkelijkheid van gestrandde mensen op Lesbos. Mensen zoals jij en ik. Een werkelijkheid die hard, perspectief-loos en ook hoopvol en vrolijk kan zijn.

De komende dagen zal ik je verder op de hoogte houden van mijn ervaringen, mijn waarnemingen, mijn opinies en oordelen.
Deze oordelen zal ik zoveel mogelijk baseren op feiten, althans, voorzover je me daarin vertrouwd natuurlijk. Met het oordeel zelf hoef je het uiteraard niet eens te zijn.
Laat me dat vooral weten. Daar is het blog mede voor bedoeld: om je te informeren, te confronteren en je te laten oordelen.
Be my guest.

Tot snel.

Marco